النص الرقمي لـ Sإلىn Juإلىn Cإلىlibitإلى | BITESO
<إلى clإلىss="inline-flex items-center" href="/ar"> <إلى clإلىss="inline-flex items-center rounded-cإلىrd border px-4 py-2 text-[0.9rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/examen-autorias" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off">Exإلىmen de إلىutoríإلىs<إلى clإلىss="inline-flex items-center rounded-cإلىrd border px-4 py-2 text-[0.9rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/texoro" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off">TEXORO<إلى clإلىss="inline-flex items-center rounded-cإلىrd border px-4 py-2 text-[0.9rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent bg-surfإلىce-إلىccent-purple text-brإلىnd-purple svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off">BITESO<إلى clإلىss="inline-flex items-center rounded-cإلىrd border px-4 py-2 text-[0.9rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/resumenes">الملخصات<إلى clإلىss="inline-flex items-center rounded-cإلىrd border px-4 py-2 text-[0.9rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/red-obras">الشبكة ثلاثية الأبعاد<إلى clإلىss="inline-flex items-center rounded-cإلىrd border px-4 py-2 text-[0.9rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/como-citarnos">كيفية الاستشهاد بنا مزيد من المعلومات
<إلى clإلىss="block rounded-md border px-2.5 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/repercusion">الأثر<إلى clإلىss="block rounded-md border px-2.5 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/api">API<إلى clإلىss="block rounded-md border px-2.5 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/transcripciones-automaticas">النسخ الآلي<إلى clإلىss="block rounded-md border px-2.5 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/equipo">الفريق<إلى clإلىss="block rounded-md border px-2.5 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium text-brإلىnd-blue no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline border-trإلىnspإلىrent hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/contacto">التواصل
AR <إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="es" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى Espإلىñol">Espإلىñol ES<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="en" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى English">English EN<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="fr" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى Frإلىnçإلىis">Frإلىnçإلىis FR<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="pt" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى Português">Português PT<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="it" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى Itإلىliإلىno">Itإلىliإلىno IT<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="de" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى Deutsch">Deutsch DE<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="zh" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى 中文">中文 ZH<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="jإلى" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى 日本語">日本語 JA<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="ko" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى 한국어">한국어 KO<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline text-brإلىnd-blue hover:bg-surfإلىce-إلىccent-blue svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="ru" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى Русский">Русский RU<إلى clإلىss="flex items-center justify-between gإلىp-4 rounded-md px-3 py-2 text-[0.86rem] font-ui font-medium no-underline trإلىnsition hover:no-underline focus-visible:no-underline bg-surfإلىce-إلىccent-purple text-brإلىnd-purple svelte-14th6إلىl" href="/ar/biteso/san-juan-calibita" hreflإلىng="إلىr" dإلىtإلى-sveltekit-preloإلىd-dإلىtإلى="off" dإلىtإلى-i18n-preserve-locإلىle="" إلىriإلى-current="true" إلىriإلى-lإلىbel="التبديل إلى العربية">العربية AR
  1. <إلى clإلىss="text-inherit no-underline hover:no-underline focus-visible:no-underline" href="/ar">الرئيسية
  2. /
  3. <إلى clإلىss="text-inherit no-underline hover:no-underline focus-visible:no-underline" href="/ar/biteso">BITESO
  4. /
  5. Sإلىn Juإلىn Cإلىlibitإلى
نص رقمي

النص الرقمي لـ Sإلىn Juإلىn Cإلىlibitإلى

تاريخ النشر: 22 أغسطس 2026

البيانات الوصفية للعمل

<إلى href="/ar/obras/san-juan-calibita" clإلىss="inline-إلىction-button group inline-flex إلىppeإلىrإلىnce-none items-center justify-center rounded-[999px] border-0 bg-surfإلىce font-ui text-text-soft no-underline trإلىnsition-colors hover:bg-white/80 hover:text-brإلىnd-blue-dإلىrk hover:no-underline focus-visible:outline-none focus-visible:ring-2 focus-visible:ring-brإلىnd-blue focus-visible:ring-offset-2 svelte-1p5s9to"> بطاقة العمل
الإسناد التقليدي
<إلى href="/ar/autores/calleja_diego_otro" clإلىss="inline-flex items-bإلىseline gإلىp-1 font-medium text-brإلىnd-blue-dإلىrk no-underline hover:text-brإلىnd-blue hover:underline">Diego Cإلىllejإلى (Otro)
o
<إلى href="/ar/autores/calleja_diego" clإلىss="inline-flex items-bإلىseline gإلىp-1 font-medium text-brإلىnd-blue-dإلىrk no-underline hover:text-brإلىnd-blue hover:underline">Diego Cإلىllejإلى
الإسناد الأسلوبي
<إلى href="/ar/autores/calleja_diego" clإلىss="inline-flex items-bإلىseline gإلىp-1 font-medium text-brإلىnd-blue-dإلىrk no-underline hover:text-brإلىnd-blue hover:underline">Diego Cإلىllejإلى مرجح
النوع الأدبي
Comediإلى
حالة النص
Trإلىnscripción إلىutomáticإلى de mإلىnuscrito
المصدر
El texto procede de lإلى trإلىnscripción إلىutomáticإلى del mإلىnuscrito conservإلىdo en lإلى Bibliotecإلى Nإلىcionإلىl de Espإلىñإلى, signإلىturإلى MSS/17288.

تنبيه

قد يتضمن أخطاء أو سهوًا. إذا كانت لديك طبعة أفضل، فنرجو أن تتواصل معنا لإدراج التحديثات.

الترخيص

يُقدَّم هذا المحتوى بموجب ترخيص Creإلىtive Commons CC BY-NC 4.0. يُسمح بإعادة استخدامه مع الاستشهاد؛ ولا يُسمح بالاستخدامات التجارية.

<إلى clإلىss="inline-flex w-fit items-center" href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.es" tإلىrget="_blإلىnk" rel="noopener noreferrer" إلىriإلى-lإلىbel="عرض تفاصيل ترخيص Creإلىtive Commons CC BY-NC 4.0">

صيغة استشهاد مقترحة

Cuéllar, Álvaro y Germán Vega García-Luengos. Texto digital de San Juan Calibita. BITESO, 2026. URL: https://etso.es/biteso/san-juan-calibita.

الصفحة الأولى من العمل
الصفحة الأخيرة من العمل

SAN JUAN CALIBITA

<إلى href="#biteso-text-start" إلىriإلى-current="locإلىtion" clإلىss="rounded-[8px] px-2 py-1.5 no-underline trإلىnsition hover:no-underline bg-surfإلىce-إلىccent-blue font-bold text-brإلىnd-blue-dإلىrk text-[0.78rem]">الرئيسية

Pإلىg. 1

Interlocutores.

Eutropio, padre } de San Juan.

Teodora, madre }

San Juan.

Caio Fabio, hermano de Eutropio.

Marciano, hijo de Fabio.

Paulino, monje.

Ayo de don Juan.

Sertorio, paje de don Juan.

Marcelino, paje de Marciano.

Afición de deudos.

Marineros.

Ruido de demonios y cadenas.

Graciano, paje.

Mayordomo.

Hortensio } caballeros.

Sulpicio }

Cuatro ángeles.

Jornada primera

Pإلىg. 2

Salen Eutropio y Fabio.

Eutropio.

Nunc demum sentio Fabi, quam sollicitet

parentum pectora erga liberos amor.

quotidie magis augescit mihi de filio

Sollicitudo, et quo progreditur aetate magis,

Hoc acrior mihi de illius statu cura est.

Fabio.

Est ista cura pectore digna patrio:

quin immo grandium cor horret, tamdiu

Te patris oficio arbitrare fungier.

Eutropio.

Heu quot occurrunt suspiciones simul! quibus

heu, illuc animus paulo momento impellitur

variasque in partes rapitur: nil statuens certi.

Fabio.

Ut dicis Eutropi; nam cum aliquid omnibus

Expletis numeris studiose exquirit animus,

Vix invenit quidquam quod faciat satis.

Eutropio.

Experior id quidem re ipsa mi Fabi:

Nam cum resurgens aurora Phœbi coma

Indos propinqua subrubeo tangit face,

Et hunc cadentes pronus inflectens equos

Grata sorori reddit alternas lumine vices,

Patruique lasso stagna crispat lumine,

Et cum volucres pictae, atque animantes horrida

Sopore dulci recreant artus languido,

Ac nox nigro velata tegmine, caligine

Cæca involuit volucri ac telluris globum;

Tunc filij vultus occurrit: autem

Tum quam ratione ineat vitam amplius cogito.

Fabio.

Vivetur certe vitam si gerit suam

Nec sibi (ut aiunt) proderit, nec alteri

Atque suo spargetur maculam turpem generi.

Eutropio.

Ausculta paucis, et quid ego te velim.

Fabio.

Ausculto: loquere, quid velis.

Eutropio.

Per ego te Deum oro, et vestram amicitiam Fabi

quae incepta a parvis, una aetasque accrevit simul,

Perque unicum gnatum tuum, et gnatum meum,

ut nunc adiuves in hac re: uti nuptiae sint

sint gnato post futuras consulas mihi.

Fabio.

Ah! ne obsecro,

qui si hoc te orando a me impetrare oporteat,

Alium esse censes, atque olim eram.

Non mutor mi frater, semper idem ero

qui ante fui tui scilicet amator, ac diligens.

Felix qui gnatum habes tali ingenio preditum

obtigisset mihi utinam natus similis:

Cum tempus erit, ego ut nuptiae fiant recte videbo.

Eutropio.

Utique id oro te in commune id consulas.

Pإلىg. 3

Sale Sertorio, paje.

Paje.

Ya ha venido mi señora,

y si el secreto no impide,

entrar acá dentro pide.

Eutropio.

Di que entre muy en buena hora,

que el amor cuando es fiel,

ya mal sabe encubrir nada;

la pena comunicada

se hace menos cruel.

Fabio.

Acuerdo me haber leído

una sentencia excelente,

que la mujer que es prudente

es descanso del marido.

Entra Teodora.

Teodora.

Amado esposo, y señor,

si la majestad Divina

a humanos ruegos se inclina,

le pido os dé su favor.

Eutropio.

Esposa mía Teodora

a buen tiempo habéis llegado

para alivio de un cuidado

que a mi pecho aflige agora.

Teodora.

Pues dadme, yo os ruego, parte

de aquese vuestro dolor,

porque al fin será menor

si en dos pechos se reparte.

Eutropio.

Estamos hablando largo

mi hermano, y yo del cuidado,

que a un Padre está encomendado

que hijos tiene a su cargo.

Y esta carga más se siente

cuanto más los ve crecer,

por haberles de poner

en estado conveniente.

Teodora.

Este que Dios nos ha dado,

tened, señor, esperanza

que con la buena crianza

no nos pondrá en cuidado.

Fabio.

Así fuese de Marciano

mi hijo, oh Eutropio, que a fe

Fabio.

de hoy más no hubiese por qué

se inquietase vuestro hermano.

Que es Marciano tan terrible,

de sí sacudiendo el yugo,

que ya nos es un verdugo,

mostrándose incorregible.

Aunque los cielos testigos

pueden ser de esta verdad

que no hay en mi floja edad

ni a él le falta su castigo.

Pero no sé qué desgracia

de Marciano, o qué fortuna

más mudable que la luna

me persigue con audacia,

que no puede ya el regalo

ablandar su gran dureza,

ni le doma su fiereza

ni con pan, ni con el palo.

Amor, y dones desdora

su dureza: mas es

más que de una peña, pues

dádivas quebrantan peña.

Pero a Juan ha dado el Cielo

tal ingenio, y tal saber,

que promete que ha de ser

de sus padres el consuelo.

Eutropio.

Ni cuando la noche oscura

extiende sus negras alas,

enlutando nuestras salas

con su sombra mal segura.

Ni cuando el sol en su coro

sus caballos alboroza,

y el rostro desarreboza

mostrando sus rayos de oro:

La noche con sombra negra

no alivia el cuidado mío,

ni de la Aurora el rocío,

ni el sol con su luz me alegra.

Pإلىg. 4

Eutropio.

Porque me veo anegado

cuando estoy conmigo a solas

entre las dudosas olas

deste continuo cuidado.

Sin acabar de hallar modo

cómo sosegar mi pecho

quel que busca honra y provecho

no es fácil hallarlo todo.

Al fin en el alto muro

del artesonado techo

ni en el más dorado lecho

se duerme sueño seguro.

Ni en el precioso tesoro

halla el corazón contento,

que cuando está más sediento

más ponzoña bebe en oro.

Entra un paje.

Paje.

Agora llega al portal

un hombre grave y modesto,

parece severo en el gesto.

Eutropio.

¿Y el vestido?

Paje.

Es de sayal.

Pidió entrada para hablar.

Eutropio.

Entre, yo estoy ya esperando.

Fabio.

¿Pues qué es lo que va negociando?

Eutropio.

Impórtale negociar.

Que es un monje a quien envía

desdel desierto apartado

su Abad, y le ha señalado

término de solo un día.

¿Mirad si será razón

d'aparte le despachar?

Idme a Don Juan a buscar,

y darle ha su bendición.

Teodora.

De aquí se la podrá dar.

No le espante el nuevo traje:

quel hábito: espera, Paje.

Eutropio.

No importa, vete a llamar.

Teodora.

Saltos me da el corazón,

no me le espante el sayal.

Eutropio.

No hayáis miedo le haga mal

de un santo la bendición.

Entra Paulino Monje.

Paulino.

Guárdeos el cielo, señor.

Eutropio.

Él os dé todo consuelo.

Paulino.

Y a vos también os dé el Cielo

su santa gracia y amor.

Eutropio.

Llegad un poco la silla.

¿Padre, que vendréis cansado?

Paulino.

Algún tanto mareado

de mi flaca navecilla.

Mas llego a casa tan llena

de piedad y de consuelo,

que parece quiere el Cielo

darme el premio de mi pena.

Eutropio.

No hay ocasión por que estéis

por el negocio penado,

porque ayer se vio el senado

y bien despachado iréis.

Y también puse cuidado

porque luego se acabase

y por vos se sentenciase

ques muy justo lo allegado.

De hoy más podréis cultivar

y sembrar toda esa tierra,

y hasta la halda de la sierra

vuestro término alargar.

Y prometen los romanos

ayudar con su favor

a contrastar el furor

destos bárbaros villanos.

Paulino.

¿Cómo os podremos pagar

tan gran liberalidad?

Entra Don Juan con el Ayo.

Pإلىg. 5

Eutropio.

rogando a su Majestad

me quiera este hijo guardar,

vuestra bendición le echad.

Paulino.

El rey alto y soberano

hijo os tenga de su mano,

agora un abrazo me dad.

¡Oh, qué gracioso estudiante!

¿Cómo se llama?

Don Juan.

Don Juan.

Paulino.

Diga, don lindo nombre, diga, ¿van

los estudios adelante?

Don Juan.

En una conjugación

ando agora muy ocupado.

Eutropio.

Ayo, ¿no tenéis cuidado

de tomarle la lección?

Ayo.

Sí señor, muy bien decora;

mas nunca quiere danzar,

ni hay hacerle pasear

a caballo un cuarto de hora.

Don Juan.

¡Jesús, qué hombre tan extraño,

y qué aspeto, y qué figura,

qué traje, y qué vestidura,

y qué áspero es el paño!

Fabio.

¿Son muchos en el convento,

y pueden llevar la carga

de esta vida tan amarga?

Paulino.

Sí señor, y con contento.

Ciento somos.

Don Juan.

¿Tantos?

Paulino.

Sí.

Don Juan.

Aun más me voy espantando.

Suplícoos queráis decir

cómo lo podéis sufrir.

Paulino.

Yo lo iré significando.

Paulino.

Lo que a los ciegos hijos de este siglo

parece nuestra vida incomportable,

lo facilita la verdad eterna;

pues con áspera vida, y tal cual esta

así ablanda, endulza, y facilita,

y hace que el mundo ciego claro vea,

y en nuestros cuerpos diga la experiencia

que no es tan bravo el león como le pintan.

Esta virtud anima nuestras fuerzas,

esta alivia la pesada carga,

el premio que propone nos alienta

la pena, y el castigo que le merezca;

esta nos llama, nos despierta, y guía,

esta nos aficiona, y asegura,

y cual a fieles hijos nos consuela

y para aquel gozo honesto, y santo

grande, gustoso, provechoso, eterno,

su vida, y gozo aquí nos sacrifica

sembrándolo en las manos sempiternas.

Don Juan.

¡Qué corazón tan cabal, y tan probado,

que en la piedad de Dios está fundado!

Paulino.

¿No veis aquí en las luchas, y las fiestas

por un temporal premio lo que hacen

los que la vida a veces dan en ellas?

¿Qué desabridas purgas, qué cauterios

por la salud sufrís cada momento?

¿Pues es mucho suframos vida estrecha,

ayunos, asperezas, y vigilias,

por un bien tan ilustre, y generoso,

durable, soberano, dulce, rico,

alto, divino, raro, cierto, eterno?

No me parece mucho lo que hacemos.

Don Juan.

Dichosas obras que tal premio esperan.

Pإلىg. 6

Teodora.

mal valdría avisasen de razones.

Fabio.

De más de los consuelos celestiales

¿cuál es lo que os sustenta en esta vida?

Entra don Juan.

Paulino.

Tememos el rigor de la futura,

tememos el juicio riguroso

y aquella estrecha cuenta, y fin y quito

que al mundo se ha de dar el día postrero.

Teodora.

Que vas huyendo, oye, y escucha.

¿No dije yo que el niño no viniese?

Paulino.

Atérranos también el fuego eterno,

que está para los malos aprestado.

Porque no hay desventura, ni miseria,

ni hay exageración, que sea bastante

a encarecer aquellas duras penas:

ni nuevo ya más martirio, ni tormento,

ni camas de culebras, o serpientes,

que a aquellas comparadas no sean rosas:

ni sed, ni hambre canina tan rabiosa,

ansias de corazón, bascas mortales,

ni fríos trasudores, o desperezos,

rabiosos de las almas afligidas,

lamentaciones tristes, y clamores,

ni tristes alaridos, y querellas,

ni pérdida de honra, ni privanza

se siente tanto como aquellas penas

sienten los desdichados condenados.

Con esto se hace fácil nuestra vida

con miedos, y esperanzas sostenida.

Don Juan.

Quiero también yo hacer otra pregunta.

Paulino.

Y yo satisfacer de buena gana.

Don Juan.

Decidme, de la tierra del desierto,

¿no soléis deleitaros en el campo?

¿No gozáis de los frutos, y las flores?

¿remitiendo algún tanto la aspereza?

Paulino.

¿Cómo sabré pintaros la hermosura

que contienen en sí los verdes prados,

que en anchurosas vegas encerrados

convidan con sus flores, y verdura

cómo despide el río sus corrientes

sus vertientes

por las peñas

y las breñas

van regando

y retumbando

desdel roquero monte la ladera

invierno, otoño, estío, y primavera,

hace venir trayendo de las fuentes,

que nacen en frondosas arboledas

mueven las plantadas alamedas

al presuroso son de sus corrientes

de conchas blancas toda se rodea,

y se arrea,

y las aves,

y suaves

pajarillos

en ramillos

con sus arpadas lenguas gorjeando

la gala de su Dios están cantando.

Y por las anchas, y espaciosas vegas

el río con sus aguas va regando

y de las olorosas flores esmaltando

hacen los cabritillos cien mil pruebas.

De aquí de entre las matas se levantan

y se espantan

los venados

emboscados

que volando

van buscando

El empinado monte, o yerma sierra,

que del peligro libres les encierra.

Allí veréis los monjes repartidos

gozando desto todo, y paseando,

y entre sí razonando, ya cantando

por los montes, y prados divididos

Pإلىg. 7

Paulino.

Cansados ya de ver la verde sierra

a la tierra

levantada,

y nevada

van mirando,

y contemplando

la majestad, el ser, la gloria eterna

del que todo lo cría, y lo gobierna.

Don Juan.

Mas os quiero preguntar,

padre, y temo de cansaros.

Paulino.

Bien podéis, hijo, fiaros

sin miedo de me cansar.

Don Juan.

Entre esos monjes sagrados,

¿hay también monjes chiquitos?

Paulino.

Sí; muchos, y muy bonitos,

del cielo muy regalados.

Eutropio.

Di a este padre que ha cobrado

con vos tan gran amistad.

Don Juan.

Y ¿quién de tal santidad

no queda, señor, prendado?

Teodora.

Dejad, hijo, de invenciones,

que honrar mucho a vuestro padre

y querer a vuestra madre

son muy buenas devociones.

Eutropio.

¿Es la partida mañana?

Don Juan.

Al menos, a la partida

partirá también mi vida.

Paulino.

Será, señor, de mañana.

Eutropio.

Pues antes de ir al Senado

me podréis venir a hablar,

que firmado os he de dar

este papel, y sellado.

Paulino.

Yo tendré de eso cuidado.

Eutropio.

Voyme, pues, a negociar.

Don Juan.

Y yo también a trazar

lo que el cielo me ha inspirado.

Éntrase, y sale Don Juan con un sello, y con un paje.

Don Juan.

¿Fuese mi padre al Senado?

Paje.

Señor, sí.

Vase el Paje.

Arrodíllase. Pone el sello en una mesa.

Levántase, y arrímase a un lado.

Sale Marciano, y su criado Marcelino.

Don Juan.

Cierra esa puerta,

y estate allá fuera alerta.

Ya traigo el caso trazado.

Mi padre no se acordó

de sellar aquel papel,

y pienso por medio dél

trazar mi maraña yo.

El monje vendrá a llevársele,

y será forzoso entrar

con ocasión de sellar,

y yo le tendré de hablar,

que por eso el sello he traído.

Dios mío, ¿qué me queréis?

¿Qué tal guerra me hacéis?

Veisme aquí, veisme rendido.

Porque, supremo Señor,

por muerto me juzgaría

si viese que no sentía

las flechas de vuestro amor.

Sí las siento, sí me duele,

cuando en mi corazón entran,

porque con fuerza se encuentran

amor del cielo, y del suelo.

Porque el natural amor

con que a mis padres he amado

con el divino encontrado

¿cómo no dará dolor?

Pero podrá sujetalle

el que es de Dios favorecido.

Mas ¡ay! que siento ruido.

No quiero estar de este talle.

Marciano.

¿Cumpliste, Marcelino, mi mandado,

buscando aquel pescado por la plaza?

Marcelino.

Fui.

Pإلىg. 8

Marcelino.

No he podido dar caza a cosa alguna,

ha sido mi fortuna tan escasa,

desde que de casa esta mañana

con diligencia vana, y bien cansado

un pez solo jamás no he hallado.

Marciano.

Tú me engañas

usando de tus mañas, pues no ha sido

echándolo en olvido.

Marcelino.

Sí, por cierto,

para quien viene muerto, y sin aliento,

es este buen comento, y buen consuelo,

el querer dar al cielo una puñada.

Marciano.

Ni una sola empanada de lampreas,

aunque su precio sea un doblón,

de besugo, o salmón, no hallarías?

Marcelino.

Es pedir gollerías. Otras veces

cuando no buscáis peces

se venden en cantones; aun atún,

que es cosa tan común, si no el salado

corrompido, y gastado, aun no se vende.

Marciano.

No es para quien pretende a gente honrada

con mesa regalada hacer fiesta,

buena comida aquesta par ayuno.

Marcelino.

Sin duda que Neptuno allá en el mar

ha querido pescar, y así ha juntado

a una parte el pescado para un lance,

y así no hay quien acá lo alcance.

Marciano.

No gastemos

el tiempo: mas busquemos otra traza.

Marcelino.

Yo volveré a la plaza.

Marciano.

Ve corriendo,

que me estoy deshaciendo, ve ligero

ni te duela el dinero, pues no falta:

mas importa al convite no hacer falta.

Vase Marcelino, y llégase don Juan.

Don Juan.

Qué, no halláis, primo Marciano?

Marciano.

Lo que vos no habéis buscado.

Don Juan.

Qué!

Marciano.

Ando molido, y cansado,

y con mano sobre mano.

Sabéis el viernes siguiente

que habéis de dar de comer?

Don Juan.

Pues qué hay, hay que hacer?

Marciano.

Mostraros más diligente.

Pues un hijo de un Píctor

nos dio tan bien de comer,

habéisle vos de exceder

cual hijo de Senador.

Don Juan.

Ya doy traza en la comida

que os ha de satisfacer.

Marciano.

Qué trazáis?

Don Juan.

Ir a comer,

pues me convida la vida.

Lo que en esto se ha de hacer

yo os lo encomiendo, Marciano,

y lo dejo en vuestra mano,

pues por demás yo poder.

Marciano.

No os entiendo.

Don Juan.

Digo, pues,

que son idos a pescar,

un paje podéis enviar,

y avisaréisme después.

La lección quiero estudiar,

que el ayo me ha de pedir.

Marciano.

Alto pues.

Don Juan.

Ya os queréis ir

Marciano, sin me abrazar?

Abrazadme.

Marciano.

Qué es aquesto?

Yo no os entiendo, don Juan.

Pإلىg. 9

Don Juan.

Las obras os lo dirán,

Marciano.

y el suceso hablará presto.

Mas, ¿por qué este abrazo fue?

Don Juan.

Porque os vi, primo, enojado.

Marciano.

Más me habéis significado.

Don Juan.

Después os diré el porqué.

Marciano.

Voyme, pues; quedad, hermano,

y no sea todo estudiar.

Pónese a decorar Amo, as, y sale el Ayo.

Don Juan.

¡Oh, lo que siento dejar

a mi querido Marciano!

Mas, por vos, Señor del cielo,

a todo he de dar de mano,

a padre, a madre, a Marciano

y a lo demás deste suelo.

Y, ¿qué mucho un corazón

para amar a Dios criado,

que esté para Dios guardado?

Alto, paso la lición.

Ayo.

¿Pasáis la lición, señor?

Don Juan.

Ya la paso, y no me agrada.

Ayo.

¿Por qué? ¿No es lición de amor?

Don Juan.

De amor es, y aun de dolor.

Ayo.

No estará bien decorada.

Don Juan.

Sí está; sino que la muestra

deste verdadero amor

que yo tengo a mi Señor

solo en seguirle se muestra.

Y como esto no he cumplido,

aunque ya la he decorado,

no estoy de mi amor pagado,

sino de dolor rendido.

Pedís de amor la lición:

Don Juan.

no preguntáis bien, señor,

que la lición del amor

solo la da el corazón.

Porque el amor no es parlero

y más se muestra en obrar,

que en el decir, y el hablar,

cuando es amor verdadero.

Ayo.

Pues, ¿cómo parláis vos tanto?

Dejad de gracias, don Juan.

Don Juan.

¿Gracias?

Ayo.

¿Qué?

Don Juan.

Que causarán,

en vez de la risa, llanto.

Que la triste de mi madre...

Ayo.

Pero quiero callar esto.

Decidme la lición presto,

que avisaré a vuestro padre.

Decid: yo amo.

Don Juan.

Ego amo.

Ayo.

¿En qué tiempo?

Don Juan.

En el presente,

que, aunque mi bien está ausente,

como presente le amo.

Ayo.

El pretérito, yo amé.

Pónese a pensar y dase un golpe en la frente.

Don Juan.

No me acuerdo deste tiempo.

Ayo.

Pues mal; "amé el pasatiempo",

¿luego no decís?

Don Juan.

No lo sé.

Pedís el tiempo pasado

en que a Dios no conocí,

antes desamado fui,

y, ¿no le amando, fui amado?

Ayo.

La pasiva no os la pido.

¿No veis que estáis olvidado?

Don Juan.

No olvidé el tiempo pasado,

aunque fue tiempo de olvido.

Pإلىg. 10

Don Juan.

Pero yo lo enmendaré,

si me dais lugar, mi Dios,

que temprano os perdí a vos,

y temprano os buscaré.

Ayo.

Adelante, yo amaré.

Don Juan.

Que me place: ego amabo,

y de mi bien seré esclavo,

y este nombre tomaré.

Ayo.

Decidme más, amará.

Don Juan.

Muy cierto estoy dese amor,

que me tiene mi Señor,

y que no me olvidará.

Ayo.

Veo bien que disimuláis

el tiempo, que no sabéis.

Don Juan.

Bien pues que no me entendéis,

pues lo claro preguntáis.

¿Pues queréis que yo dudase

si he de ser de Dios amado?

antes el Cielo estrellado

faltara que no me amase.

Ayo.

Esta oración ordenad

en latín: yo amo a Dios.

Don Juan.

¿Y quién hace en ella?

Ayo.

Vos.

Don Juan.

La persona le mudad:

la persona que hace es Dios.

Ayo.

No es sino la que padece.

Don Juan.

Eso también me parece

pues por mí murió y por vos.

De Dios se dice el hacer,

pues es nuestro criador.

Ayo.

¿Qué padece?

Don Juan.

Él es amor,

que es un duro padecer.

Ordeno pues la oración,

Ego amo Deum, y digo,

que aunque con amor le sigo,

es pequeña mi afición.

Que aunque el tiempo me llamaba

para tratar del amor

que le debo a aquel Señor

que antes del tiempo me amaba;

Pero no será temprana

mi afición sino bien tarde,

a quien me amó de mañana.

Y aun con ser tan limitado

mi amor, dese la mitad

le quito.

Ayo.

Don Juan, mirad

que me tenéis enfadado.

Y juroos, que si el enojo

la prudencia no templara,

con castigaros mostrara

cuán de niño es vuestro antojo.

Pero en otra conjugación

veremos la mejoría,

sino.

Sale corriendo.

Paje.

Mi señora envía,

a saber cuál es la ocasión

destas voces, y ruido?

Ayo.

Decid que estoy enojado,

que la lección no me ha dado,

y por eso le he reñido.

Va a entrarse el paje, y tópase con el monje que viene con su papel a sellar.

Paje.

Voyme: pero aquí está el Padre.

Paulino.

A sellar este papel vuelvo

como fui mandado.

Don Juan.

Mi padre está en el Senado,

Pإلىg. 11

Don Juan.

yo lo haré en ausencia dél.

Ayo.

Yo me voy.

Don Juan.

Mas volveréis,

que os quiero desenojar.

Vase.

Ayo.

Bien os lo podrá sellar.

Dádselo, y no os detendréis.

Don Juan.

Dadme, Padre, y besaré

ese sagrado vestido;

Paulino.

Poco es eso, hijo querido,

para lo que yo os daré.

Don Juan.

Mi alma estaba colgada

no viendo vuestra venida,

y temiendo la partida,

pero ya está sosegada.

Paulino.

He tardado desde el puerto,

aun con haber madrugado.

Apártase suspirando.

Don Juan.

Quiero daros un recado

para ese vuestro desierto.

Pero, ¿quién podrá aplicar

tan dificultosa empresa?

Paulino.

Decidme, ¿qué cosa es esa,

que no podéis declarar?

Dice a solas.

Don Juan.

Madre, ¿que te he de dejar?

Por amor de Cristo, sí.

Paulino.

Hijo, el recado decid.

También a solas.

Don Juan.

¿Que a mi padre he de olvidar?

Paulino.

Es sin duda que desea

irse conmigo al desierto.

Don Juan.

Digo, padre; mas no acierto.

Paulino.

En la carne es la pelea.

Don Juan.

Mas, ¿qué dudas, corazón,

si es este amor verdadero?

Paulino.

¿No me lo decís?

Don Juan.

Ya quiero.

Paulino.

Fuerza le hace la razón.

Querer la carne vencer

Don Juan.

y natural movimiento,

Marciano me da tormento.

Paulino.

Hijo, acabad de romper.

Llora un poco callando, cubiertos los ojos.

Pónese el monje muy pensativo.

Don Juan.

Mis ataduras quebrad,

que me estorban el seguiros,

mi Dios. Ya quiero serviros.

Mi sentimiento escuchad.

En las profundas aguas engolfado

que nacen de este río cenagoso

del mundanal ruido alborotado,

salto carnal, amargo, impetuoso:

acordéme que Dios me había criado,

al cual siempre ofendí, y así lloroso

los ojos enclavados en el cielo

con lágrimas regaba el seco suelo.

Temí, oyendo el decir de qué manera

han de ser nuestros vicios castigados,

que en mi vida quizá yo los hiciera,

y en mi Dios los regalos olvidados,

dijísteme, que les espera

a los que fueren limpios de pecados.

Con esto me resuelvo de imitaros,

y hasta vuestro desierto acompañaros.

Padre, ¿qué tardanza es aquesta?

¿Cómo no me respondéis?

Paulino.

Considero que emprendéis

una difícil empresa.

Don Juan.

No la tengo yo por tal,

ni vos por dificultosa.

Paulino.

No, pero es muy recia cosa

ser ladrón de joya tal.

Solo.

Don Juan.

Sí, que vos no me hurtáis.

Pإلىg. 12

Don Juan.

Solo Dios y amor me lleva;

y si tal ladrón lo aprueba,

¿cómo vos no lo aprobáis?

Que si en mi edad reparáis,

regalo y delicadeza,

flaca me parece esa empresa,

no hay por qué de eso temáis.

Pues por eso os pregunté

ayer si hay monjes chiquitos:

que a dos, que son pequeñitos,

imitarles bien podré.

Paulino.

Vuestra carne es delicada.

Don Juan.

Pero no es la pena tanta.

Saca unas disciplinas.

Paulino.

Ved si aquesta arma os espanta,

que allá es muy ejercitada.

Don Juan.

Ya la tengo conocida,

mostradme, padre, otra cosa.

Saca un cilicio.

Paulino.

Esta túnica preciosa,

bien áspera y desabrida.

Don Juan.

Antes me parece blanda,

pues llevada con amor,

más blanda es que un dolor

blanca camisa de holanda.

Paulino.

Estáis tan determinado

que no os lo puedo negar:

¿mas querríais saber hurtar

ya que habéis de ser hurtado?

Don Juan.

Hoy será buena ocasión,

que habéis de ser convidado:

del flete tendré cuidado

y vos de la embarcación.

Paulino.

Pues yo tengo ya galera

que se parte a Alejandría:

ya concertar querría

que en el puerto de Hostia espera.

Don Juan.

Tened barca aparejada,

que del Tíber vaya al puerto;

que la fe de ir al desierto

está en mi pecho sellada.

Paulino.

No falta más que avisaros,

yo pondré matalotaje.

Don Juan.

Yo voy luego con un paje.

Entra Sertorio, paje, cuando se están abrazando.

Paulino.

Un abrazo quiero daros.

Paje.

Mi señora quiere entrar.

Don Juan.

Dirás que no hay nadie dentro.

Paulino.

Qué malo ha sido este encuentro.

Vase Paulino.

Don Juan.

Y peor si me vio abrazar,

que amor la hace tan celosa,

que no me oso menear

porque luego va a avisar

su paje con cualquier cosa.

Entra Teodora.

Teodora.

Hijo D. Juan, ¿qué hacéis?

Don Juan.

A aquel monje he despachado.

Teodora.

¿Y no lo habéis abrazado?

Don Juan.

Qué presto que lo sabéis.

Teodora.

Como tengo de estos brazos

colgada mi afición,

siéntelo mi corazón

cuando vos dais los abrazos.

Don Juan.

Demás que de madre es favor,

señora, el que me habéis dicho.

Teodora.

Pues no satisface el dicho

a la fuerza del amor.

Pero vos lo merecéis,

único regalo mío:

fiad, pues que yo me fío

del amor que me tenéis.

Pإلىg. 13

Dice a solas, y ella saca el libro.

Don Juan.

Harto necio yo sería,

si en su amor fuese fiado.

Teodora.

Veis, aquí os traigo engastado

con esmalte y pedrería

aquel librito sagrado

de los cuatro Evangelistas

con labores nunca vistas:

caro es; mas bien empleado.

Tómale, y mírale abierto.

Don Juan.

Mas caro os sea de costar,

que están las letras muy muertas:

y el oro destas cubiertas

es menester avivar.

En estas letras lo he visto

que el que no deja a su Padre,

y da de mano a su Madre,

no será de los de Cristo.

¿Por qué esto no se ha dorado?

Teodora.

No todo se ha de dorar.

Don Juan.

Será porque no amargar

tal píldora el excusado.

Teodora.

Cierra el libro trataremos

lo segundo, a que venía,

que el viernes es vuestro día,

el banquete concertemos.

¿Cuántos tenéis convidados?

Don Juan.

Diez hijos de senadores.

Teodora.

¿De Pretores, y Censores?

Don Juan.

Otros diez.

Teodora.

¿Son magistrados?

Don Juan.

Sí, que estos no los contamos,

que suelen pasar de treinta,

y solo se tiene cuenta

con los platos que llevamos;

para que no se haga falta.

Teodora.

Según eso solo falta

ir previniendo pescado.

Don Juan.

Ya Marciano tiene el cargo.

Teodora.

Pues tomad, hijo, el dinero,

que importa enviarle primero

al Tibre, que va esto largo.

Don Juan.

El ayo querría dejar,

que los demás convidados

solo llevan sus criados

porque nos dejen holgar.

Teodora.

Digo, hijo, que me place,

yo le iré en eso a la mano.

Don Juan.

Pues yo hablaré a Marciano

para ver en eso qué hace.

Éntrase Teodora, y acompáñala don Juan, y vuelve luego diciendo.

Don Juan.

¿Hola, Sertorio?

Sertorio.

Señor.

Vase el paje.

Don Juan.

Ven conmigo que voy fuera,

y aguarda un poco allá fuera.

Ya se acaba mi dolor.

¡Oh, ilustres palacios,

y dorados techos,

suntuosos estrados,

anchos aposentos,

cárceles del mundo,

consuelo de necios,

por una chozuela

¡cuán de gana os dejo!

Soberana compra

hago en lo que dejo,

pues dejando barro,

por él me dan cielo.

Alcázares altos,

castillos soberbios,

con fingido lustre

engañáis los ciegos;

que de desventuras

cubren vuestros techos,

que son sepulturas

de unos vivos muertos.

Bástame a mí un nido

en estos desiertos,

y para mi abrigo

la capa del cielo.

¡Adiós, madre triste!

No quiero los pechos

que me regalaron,

ya de acíbar llenos.

Mi Dios me convida,

ya me llama el cielo,

a quien agora sigo,

y por quien te dejo.

Pإلىg. 14

Don Juan.

No podrás, señora,

quejarte, a lo menos,

que tuvo tu hijo

bajos pensamientos.

Por Dios, de ti huyo;

por Cristo te dejo;

no es mucho dejarte

pues tal es el trueco.

Tu leche me diste

en mis años tiernos,

venturosa leche

pues también la empleo.

Tus tiernos abrazos

y tus dulces besos

que solías darme

echaráslos menos.

Si no fuera Cristo

dentro de mi pecho

que me está llamando

los brazos abiertos.

¡Oh, regalo mío!

Nada es lo que dejo

en dejar mi gusto

por hacer el vuestro.

¡Oh, padre querido!

Aunque ya no os quiero,

pues crueldad santa

me endurece el pecho.

Buscad mayorazgo,

buscad heredero,

buscad otro hijo,

yo otro padre tengo.

¡Oh, dulces amigos!

¡Cuán de gana os dejo,

con quien me alegraba!

Ya pasó ese tiempo.

Desde aquí os saludo,

ya de hoy más os dejo.

Dios os acompañe

y Él guíe mi intento.

Vase.

Sale Sertorio, paje, dándole vaya.

Paje.

Yo no acabo de entender

a don Juan, mi señor, en qué anda;

ya me manda, ya desmanda,

ya a casa me hace volver,

¿qué más que doscientos manda?

No sé qué negocios tiene

con aquel viejo ermitaño,

o fraile, o monje, o diablo,

que siempre que a casa viene,

él se huelga, y yo regaño.

Y hoy cómo anda sin la broma

del ayo, a mi fe, Sertorio,

que paje soy largo en Roma,

y que ni vuestro amo coma

ni vos tengáis regresorio.

Paje.

Yo me engañé, y por bien sea:

en pensarlo me desmayo,

plegue a Dios que no ande el ayo

ojeando con la correa

las pulgas debajo el sayo.

Que es el diantre del hombre

pan de mala digestión,

tan sin término y sin razón

que pega y no mira dónde,

y nos hace bailar sin son.

Melancólico, ahumado,

retrato del Viernes Santo,

parece un hombre enlutado,

según anda embalsamado

con su ropa y con su manto.

¡Pues qué, nuestro mayordomo!

Hambre me pone, si como,

ver su figura y retrato,

que es pintiparado a un gato

cuando agarra un solomo.

Gestillo de valcaranca,

retrato de media esquina,

mula gallega, mohína,

cuervo de chimenea,

garabato de cocina.

Espíritu de gitano,

mona calzada con guantes,

tal cual olla de estudiantes,

de una pierna y otra mano,

papahigo de caminantes.

En nada desto me alargo

ni es para decir mal dél,

sino para mi descargo,

mi amo apura, yo voy largo,

a Dios, que me voy con él.

Sale don Juan de prisa y tópase con él.

Pإلىg. 15

Don Juan.

Lindamente le he engañado,

quiérome a la barca ir,

pero quiérome encubrir.

Paulino.

Hijo, mucho habéis tardado.

Don Juan.

Por engañar a mi paje,

que a casa le he despachado,

con ocasión de un recado.

Paulino.

¿Y el flete, y matalotaje?

Muestra el pañizuelo.

Don Juan.

Mi madre en el pañizuelo

me dio estos treinta ducados,

para un banquete, y pescados,

y pescóselos el cielo.

Suena ruido de marineros dentro.

Marinero.

A la barca, ¡hau!

Paulino.

Espera, espera.

Marinero.

Mi madre, que espere: es tarde.

Paulino.

¡Hola!, decilde que aguarde.

Marinero.

Que parte la barca afuera.

Otro marinero.

¡Iza, iza, hía, boga!

corra la palamenta.

Jornada segunda

Pإلىg. 16

Entran Marciano y Marcelino.

Marciano.

¿Han con la joya llegado?

Marcelino.

Ya descargado la han.

Sale Teodora.

Marciano.

Pues yo me voy con don Juan,

sabed si les han pagado.

¡Hola!, don Juan no está aquí,

quiero buscalle allá dentro.

Señora, ¡qué buen encuentro!

Teodora.

¿Qué buscáis, hijo?, decid.

Altérase.

Marciano.

Han ya traído el pescado,

y a don Juan ando buscando.

Teodora.

En eso mismo yo ando:

¿y pues no le habéis hallado?

Él dijo que iba a buscaros,

quizá que no habrá comido.

Vase.

Marciano.

No tengáis de qué alteraros,

que yo me parto a buscalle.

Teodora.

Sola en casa me han dejado,

pues no parece criado,

y esme por demás llamarle.

¡Hola, Sertorio!, ¡hola, pajes!

Ninguno me responde. ¿Mayordomo?

Las venas siento de un temor helado.

Tampoco. ¿Sola así me habéis dejado?

La voz, el respirar no halla salida.

Temo, y no sé de qué: el cabello erizado,

el ánimo helado, y afligido,

presunción son de algún cercano duelo,

no, no. ¡Vivas, mi Juan, mil años vivas!,

hijo querido, que mayores cosas

mi amor tiene de ti pronosticadas.

¿Muerto habrías de ser? No quiera el cielo.

Entra el paje que fue con don Juan, todo turbado.

Teodora.

¿Es tiempo de venir?, ¿de dónde vienes?

¿no lo sabes decir?, sosiega el pecho.

Eutropio, ¿y mi don Juan adónde han ido?

¿dónde está el mayordomo?, ¿dónde el ayo?

¿qué dices?, ¿no respondes?, ¡estás mudo!

Di presto, a lo que vienes: habla, piedra.

Paje.

Hablar tengo en tu daño, y tu tormento,

si la nueva te digo desdichada.

Teodora.

Dila: mas no la digas: tente, espera.

¿no vive mi don Juan? calla, responde,

y dime luego que sí.

Paje.

Digo que vive.

Teodora.

Pasa adelante, ea pues.

Paje.

En tu desdicha:

falta, matrona ilustre de tu casa,

la joya más preciada que tenías,

aquel espejo raro de tus ojos

de Roma se ha ausentado, y de tus pechos.

Pإلىg. 17

Paje.

Eutropio, mi señor, anda ocupado

en despachar galeras a gran prisa

en busca de su joya tan preciada,

que tiene a sí y a su casa lastimada.

Teodora.

¿Qué me dices? ¡Ay, luz mía!

hijo del alma que os ama,

dulce aliento de la llama

que en mi corazón ardía,

regalo de mi tormento,

consuelo de mis enojos,

luz de mis cautivos ojos,

¡manjar de mi pensamiento!

¿Qué hacéis? ¿Adónde estáis?

¿Adónde estáis, mis amores?

que mis lástimas y dolores

¿no los sentís y escucháis?

Cielo, ¿adónde lo has llevado?

ya que hurtaste mi bien,

hurtarásme a mí también

pues es mi vida, mi amado.

De aquí vengo a sacar

que estoy viva, mas sin vida,

pues mi vida, allá escondida,

me la has querido llevar.

Matronas, las que sabéis

qué es amor, y estáis mirando

la que está su bien llorando,

¿cómo no me respondéis?

Éntrate, muerte inhumana,

en este mísero pecho.

Cae desmayada, y entran aprisa Eutropio y Marciano.

Eutropio.

Tened, señora; ¿este es hecho

de una matrona cristiana?

¿Pensáis que yo no he sentido

su ausencia? Parad, señora,

no se pierda mi Teodora

pues mi don Juan se ha perdido.

Teodora.

Esta ausencia no es posible

que no me acabe; que es tal

que

Teodora.

que aunque yo fuera inmortal,

no morir fuera imposible.

Eutropio.

Bien podéis ya sosegar,

ya están los puertos tomados,

y criados despachados

que a don Juan van a buscar.

Entre tanto, mi Marciano,

seréis hijo de Teodora:

que si a vuestro primo llora,

vos sois hijo de mi hermano.

¿Plázeos, hijo?

Marciano.

En tal manera,

que aunque por hijo me ofrece,

en señal que lo agradezco,

yo por mi primo quisiera.

Eutropio.

Basta, hijo, que el buscalle

no es vuestro; ni vos lloréis

señora, pues no podéis

alcanzalle con lloralle.

Éntrase, y suena dentro ruido de marineros voceando.

Todos.

¡Tierra, tierra, tierra!

Marinero.

Amaina, amaina, torna,

revuelve, que se trastorna,

acude a la vela, aferra.

Todos.

¡Iza, iza, iza, iza!

Marinero.

Sancta Maria, ora pro nobis,

¡a la bomba, a la bomba!

Marinero primero.

¡Ay, Jesús, que perecemos!

Marinero.

Sancte Petri,

Todos.

ora pro nobis.

Marinero.

a la vela mijana, a la maestra.

Un marinero.

Ya, ya está quedo el trinquete.

Pإلىg. 18

Marinero.

Bástate, oye, acude aprisa.

Sale el Monje, y D. Juan.

Paulino.

Fuera hijo, que ya el cielo

de pena nos ha librado.

Don Juan.

Ya pensaba echarme a nado:

bésote, sagrado suelo,

oh tierra tan deseada.

Paulino.

Déjame el sudor cansado

hijo, que sois delicado.

Don Juan.

La muerte tenía trazada,

y viéndome de tal suerte

los anillos, y cadenas

eché en el mar con esta pena,

y ansias grandes de la muerte.

Y porque cada momento,

que las manos me miraba

de mi madre, me acordaba

que me era grande tormento.

Paulino.

Harto os he creído

de vuestro amor verdadero,

pero advertid, agora os quiero,

lo que el piloto ha advertido.

Esta isla es pasajera

do por lo menos será,

que alguna gente os verá

de Roma, o de la extranjera.

Y quizá, que pasarán

algunos de vuestros pajes,

que a tomar matalotajes,

a la isla aportarán.

Y por eso, mi D. Juan,

estaréis bien escondido:

por vos me preguntarán.

Suena ruido de una galera.

Todos.

Tierra, tierra, tierra.

Paulino.

Esta es galera extranjera.

Dentro.

Marinero.

Recoge la vela, aferra.

Todos.

Ya está queda.

Marinero.

Amaina, aferra.

Sale el Marinero de D. Juan con una bota.

Marinero.

Ah, mi padre, ya llegamos,

¿cómo no está ya escondido?

En vuestra busca han venido.

Paulino.

No sé dónde le escondamos.

Pónese a calar.

Marinero.

Póngase detrás de mí

debajo de matorral:

que yo le juro, a mi mal,

que no le hallen aquí.

Oh islas de Rodas, quien os pasase

sin que la mi galera se me anegase.

Sale el Mayordomo aprisa, con un Paje vestido

de camino, con un retrato de D. Juan.

Vuélvese al Monje.

Mayordomo.

Anda, Graciano, apresura

el paso, ¿vienes durmiendo?

Juro cierto no te entiendo,

tal vas en tal coyuntura.

A D. Juan ando buscando,

mi padre, ¿vino con vos?

Paulino.

Oh señor, guarde os Dios,

perdonad, que estoy rezando.

Informaos del Marinero.

Mayordomo.

¿A esta isla ha aportado

el que aquí veis retratado?

¿No me respondéis?

Estaba comiendo, y agora bebía.

Marinero.

¿Ya quiero?

Pues si yo quiero meter,

¿no me dejaréis pensar?

Pإلىg. 19

Mayordomo.

¡Agora queréis empinar!

Gentil modo de decir.

Marinero.

¿Sabe a la entrada del puerto?

Sabe el camino do queda

a la izquierda una vereda,

y luego un sendero muerto?

Entre, pues, por la hondilla,

y suba por el pinar,

y luego torne a bajar

por aquella cuestecilla.

Tome a mano derecha luego

un camino, que va al mar,

y procúrele pasar

más velozmente que el fuego.

Y en habiéndole pasado

se puede ir a descansar,

o volver a desandar

todo el camino, que ha andado.

Que ni conozco a Don Juan

ni quiero ver su retrato.

Va a echar mano.

Mayordomo.

Boto a tal de un insensato.

Marinero.

Téngase, que ahí le dirán

dél quizá los pescadores,

y llevará a sus señores

la pesca que le darán.

Dentro.

Marinero.

¡Hola, hau!, ¿adónde, adónde?

+ Graciano

Dentro.

Otro marinero.

La senda del puerto abajo,

camine por ese atajo.

Vanse.

Mayordomo.

Vámonos, que no responde.

Cierto, Graciano, me espanto,

cómo no hice un desatino,

con aquel cuero de vino;

de mi paciencia me encanto.

Marinero.

Salga, señor Don Juanito,

mire cómo he despachado

su Mayordomo, y criado

Marinero.

más negro que el de bonito,

con el Padre, que ha sabido

también conmigo ensañarse.

Puede venir a embarcarse.

Paulino.

Vámonos, pues ya se han ido.

Entra Afición de deudos, caballera, negra vestida de furia.

Vase.

Afición de deudos.

¿Qué es posible, que pueda, y sepa tanto

contra mi brazo fuerte un monjecillo

que dos días ha que habita los peñascos

deste fiero desierto? ¿Y tenga un pecho

más duro que guijarros? ¿Que resista

a mis dulces halagos, y blanduras?

¿Quién le avisa, le guarda, quién le dijo

que soy yo la afición carnal de deudos,

que tengo a tantos monjes por el suelo

y entre damas romanas, los que un tiempo

en la contemplación de Dios lucían?

No volveré al infierno oscura cárcel

ni aquel rey poderoso, que lo rige

visitaré triunfando de los monjes,

primero que éste vea derribado,

y a su Madre, y ciudad restituido.

Sale Paulo y el Santo en hábito de Monje.

Paulino.

¡Que eso esta noche pasó!

Debe temer Lucifer

hijo lo que habéis de ser.

Santo.

Grandemente me cansó.

Ya me faltaban razones

Paulino.

Padre, con que atajar:

mejor es no le escuchar,

y quitar las ocasiones.

¿Cómo se os representó?

Santo.

En hábito de una mujer,

y en no pudiendo vencer

con caricias, se ausentó.

Pإلىg. 20

Paulino.

querrá tornar a tentaros,

y así estad apercebido.

Este es el puesto escondido

que el Abad mandó mostraros.

Aquí en secreto podréis

venir a tratar con Dios.

Santo.

Él os guíe, padre, a vos.

Paulino.

Adiós, hijo, con él quedáis.

Llégase el Santo a la cruz de un montecito, que ha de haber.

Arrodíllase delante la cruz.

Santo.

Alma, el tiempo ya te llama,

la soledad te convida

a ofrecer tu ser y vida

al que sin tiempo te ama.

Ya tu gozo se ha cumplido,

ya estás sola, piensa, pues,

quién eres y aquel quién es

que tan liberal ha sido.

¡Oh, paraíso del cielo,

quién a gozarte no viene!

pues Dios cifrado en ti tiene

la paz, el gusto y consuelo.

Breves atajos del cielo,

fraguas del divino amor,

arcas do tiene el Señor

el depósito del suelo.

Al cielo pido favor

para os saber preciar,

y con fiel peso pesar

vuestro subido valer.

Tiempo es, pues, corazón,

de ofrecerte a aquel Señor

que con el fuego de amor

ha encendido tu afición.

Soberana Majestad,

de vos espero el poder

para todo me ofrecer

pues que soy vuestra heredad.

En mil maneras soy vuestro,

y vuestro es todo mi ser,

mi querer y no querer

pues sois vos, Dios, todo nuestro.

Con mi pobre sentimiento

siendo mi Señor propicio

me presento en sacrificio

ante vuestro acatamiento.

Sale Afición de deudos con hábito de mujer, y debajo el hábito de furia.

Dale una carta.

Afición de deudos.

Por no impedir tu oración

aquí solo te he esperado

para darte este recaudo.

Santo.

¡Santo Dios, es tentación!

Y bien, ¿cómo está mi padre?

Afición de deudos.

Lleno de pena y cuidados,

y todos por ti alterados,

y lastimada tu madre

de la cual ten compasión

pues a esta luz te sacó,

y tales muestras te dio

de su crecida afición.

Y mira aquella manada

de tus queridos amigos

de haber perdido sentidos

tu presencia tan amada.

Mira aquel tu tan querido

primo en la sangre y amor,

que como a tal del dolor

mayor parte le ha cabido.

Pero sobre todos, cuida

moverte tu padre amado

pues quien queda en su estado

Pإلىg. 21

Afición de deudos.

ninguna esperanza firme queda.

Yo no puedo encarecer

cuán grande sea el dolor

del que siendo gran señor

ve su estado fenecer.

Y pues dejas tantos bienes,

con que causas tantos males,

pesa en balanzas iguales

el rigor con que te tienes.

Veste aquí desconocido

de un rudo monje engañado

y en vez de rico brocado

de tosco sayal vestido.

Una vida de lascivia,

de gusto, y contento pasa,

y esta regla, que te tasa

corta vida, y con miseria.

Callo, que el corazón

ilustre, como es el tuyo

no le mueve el interés suyo

tanto como la razón.

Lee esta, con que verás

esto bien representado

y aquel dolo tan colmado,

que si vuelves los darás.

Santo.

¿Carta a mí, y en el desierto?

¿y que me la trae mujer?

Demonio debéis de ser:

y si no di que soy muerto.

Arrójasela hecha pedazos.

Vase el Santo. Afición de deudos rasga el vestido de mujer, y de repente se queda en hábito de demonio.

Afición de deudos.

¿Qué espíritu sublime no se abate?

¿qué ingenio reposado no se turba?

¿qué pecho sosegado no se altera?

¿qué espíritu infernal no hierve fuego?

Da golpes al suelo.

Da voces.

Suena voz de demonios dentro.

Afición de deudos.

¿contra este monje rudo, duro y terco?

Ministros de los fuegos sempiternos,

¿visteis tal desvergüenza? Venid luego,

¿qué hace el lago averno que no viene

a ayudar estas manos poderosas?

¿Infierno, no respondes?, ¿no me envías

las almas, que en cadenas puestas tienes?

¿Ceraste, Tamorlán, el gran Tártago,

Apolonio, Carménides, Carpócrates,

hasta el gran hechicero Simón Mago

con el alma tan fiera de Pilatos?

Venid luego en mi ayuda: ven, infierno,

¿cómo te tardas tanto Plutón fiero?

las puertas abre a la canalla fiera.

Demonios a mi mandado

salid de aqueste profundo,

que quiero ir a la celda

tras aqueste monjecillo,

donde con mis sugestiones

alcance de él la victoria

y alcance y honrosa gloria

venciéndole con razones.

La canalla espantosa,

y la turba descompuesta

sígame luego, venga,

y un punto, un pie seguir no se detenga.

Entran.

Vase con gran ruido de demonios, y sale el Ayo de don Juan con su padre Eutropio.

Eutropio.

¿Que al fin de nuestro estudiante

rastro ninguno no halláis?

¿ni aun esperanza me dais

de que lo hallaré en adelante?

Ayo.

Siempre me he persuadido

que el monje se lo ha llevado,

y si allá no le han hallado

Pإلىg. 22

Eutropio.

Debe de estar escondido.

Según que la diligencia

el mayordomo se ha dado,

Ayo.

que tardar harto ha tardado,

luego está en tu presencia,

que no son mucho tres meses.

Sale Sertorio paje, y el mayordomo tras él del camino aprisa.

Sertorio.

El mayordomo ha venido.

Eutropio.

Ya le veo que entra,

mas no veo

el blanco de mi deseo.

Mayordomo.

¡Seáis ya muy bien venido!

De mi jornada dudosa,

excelente señor, vengo,

y de toda ella no tengo

que pueda deciros cosa,

pues que no traigo el propio

ni a su hijo deseado.

Eutropio.

¿Habéis el monje encontrado?

Mayordomo.

Yo diré de eso también.

Dando al mar los gruesos remos,

y al viento las anchas velas,

salida del puerto de Ostia

hizo por nadar mi galera:

a poco más que remamos

descubrimos una isleta,

la cual como después vimos

ha de anchura milla y media.

Hecha la señal de paz,

saltamos todos en tierra,

viendo velas en el puerto,

y levantadas banderas.

Quise averiguar si iba

mi señor don Juan en ella.

Halléme en la playa al monje,

el cual con buenas respuestas

me avisó que al marinero

desto pidiese la cuenta.

Al cual mostrando el rostro,

y diciendo otras señas,

afirmó no conocerle:

así me fui a la galera

y visitando en Egipto

a la montaña desierta

del convento Asimitense

me salieron a gran prisa.

A preguntar por el monje,

diles presto la respuesta,

avisando que quedaba

bien despachado en la isleta.

En la cual cuando volvimos

quise comprar este pece,

pues que del puerto Romano

estábamos ya tan cerca.

Supe de los pescadores

que a su vista en una peña

se hicieron muchos pedazos

cinco Romanas galeras.

Temo no pereciese

mi señor en una destas.

Del abad Asimitense

te traigo carta, que es esta.

Lee la carta. Entra Graciano aprisa con un anillo.

Graciano.

Entré en la cuadra, señor,

que le ha dado a mi señora

en el corazón agora

un grandísimo dolor.

Ansias mortales le dan,

porque en un pece muerto

un anillo se ha hallado

que era del señor don Juan.

Eutropio.

¿Cómo es eso, mayordomo?

Pإلىg. 23

Mayordomo.

Negra pesca habéis traído.

Es lo que había temido,

aunque ignoro el cuándo y cómo.

Sacaron una gran pesca,

y Argemiro la compró,

y luego la señaló

para tu regalo y mesa.

Hízose donde dijeron

ambos los dos pescadores,

que cinco vasos menores

muchos pedazos se hicieron.

Temo que aquí pereció

tu bien, y aun indicio dello

uno dio sin conocello,

que del mar libre salió.

Eutropio.

La paciencia y el acierto

me dé el cielo omnipotente:

hijo, llorábate ausente,

mas ya te lloro por muerto.

Mayordomo.

Si esto supiera, mi vida

en el mar profundo arrojara,

pues con mi muerte excusara

lo que causa mi venida.

Vanse.

Eutropio.

Vamos, mis amigos, vamos,

que está Teodora impensada.

Sale solo el Santito.

Santo.

Un triste pecho, soledad amada,

a su alivio y reposo herido viene

adonde esta mi voz será escuchada

de aquel señor, de quien heridas tiene

pues deste solo puede ser curada,

y así yo no le llamo, que resuene,

ni cuide a mis suspiros responderme

que solo pido a Dios quiera valerme.

Como en alta mar la navecilla

en las olas, fiada de los vientos

pretenden a porfía combatilla

los dos tan poderosos elementos

el agua por el cielo la encastilla

el aire por hundirla da mil tientos

así los pensamientos a porfía

mi corazón combaten noche y día.

El uno me renueva la memoria

de mis queridos padres lastimados

el otro me presenta grande historia

de los bienes que tengo despreciados,

pintándome cuál sea aquella gloria

tras que los hombres van desalentados:

pero en esta tormenta yo confío,

que mostrarás, Señor, tu poderío.

Y de todo lo dicho el escarmiento

fácilmente, Señor, lo llevaría:

mas búlleme en el pecho un pensamiento,

que trae bailando al alma mía,

ya da, ya no le da un sentimiento,

ya se siente esforzada, luego fría:

temo volver los ojos a Sodoma

y tú, Señor, me mandas vuelva a Roma.

No una vez, mas muchas te he pedido

Señor, de tu voluntad certificado

y otras tantas, Señor, me has respondido,

vuelva a Roma en tu ayuda confiado,

pero nunca me doy por entendido,

aunque sé que al abad lo has revelado:

mas alto, que es divino llamamiento,

pues le das tal firmeza al pensamiento.

Responda tu saber a mis razones,

pues quieres en peligro tal meterme

¿qué hará mi flaco pecho en ocasiones

bastante cada cual para vencerme?

¿Y aquella Madre ablanda corazones,

Señor, no ha de bastar a enternecerme?

Respóndeme que no, que en favor mío

extenderá tu brazo y poderío.

Pإلىg. 24

Santo.

Y ya que tu favor venga a ayudarme

y de tu fuerte brazo sea valido,

¿cómo podré, Señor, de aquí apartarme,

y verme deste yermo despedido?

¿O quién podrá en tal caso consolarme,

pues tú, amable rincón, testigo has sido

del gusto celestial que en ti he gozado,

de paz, descanso y gozo rodeado?

¡Oh tierra santa! ¡Oh cielos terrenales!

Seguro puerto desta mortal vida,

do hallan acogida los mortales,

quiero de ti gozar por despedida.

¡Oh peñascos! ¡Oh tiernos pedernales!

En quien de leche y miel está escondida

gran suma de regalo y de contento,

y un bien de todo mal y pena exento.

¡Oh, cuán a gusto y apaciblemente

se descansa en esta seca arena!

Convida a dulce sueño blandamente

el no tener el cuello en la cadena

de tantos males, donde tanta gente

pasa una vida de contento ajena.

Este silencio sordo y sin rüido,

¿en quién no infundirá sueño y olvido?

Sale un ángel y, estando durmiendo el santo, canta este romance con instrumento.

Acabando, dice:

Vase.

Ángel.

Dulce sueño, que el cansancio

con tu venida destierras,

haciendo fácil la carga

que más nos aflige y pena.

Reparte el licor sagrado

por los huesos y las venas

deste afligido mancebo

que en tus manos se encomienda.

Tú, con sosiego, reparas

de virtud la humana fuerza,

cuando el ánimo afligido

de pasiones lo cercas.

Por tu huerto va corriendo

de Leteo el agua muerta,

en tu huerta están plantadas

dormideras y otras hierbas,

las cuales de noche cueces,

y repartes por la tierra;

reparte dellas agora

con el que, durmiendo, vela.

Juan, Dios es el que te llama

a esta empresa valerosa,

fía del que, a quien ama,

no le podrá dañar cosa.

Ni el infierno será parte,

ni la muerte, vida o mundo,

ni la altura ni el profundo,

para de Cristo apartarte.

Dios quiere en ti descubrir

de su gracia el gran valor,

pues el natural amor

puede vencer y rendir.

Y así, en frontera estarás

para rechazar los tiros

de lágrimas y suspiros

que de tus padres oirás.

Mas tú, como buen soldado,

firme en el divino amor

estarás, con gran valor,

en el puesto señalado.

Aquesta es la voluntad

de Dios, que yo te aseguro

que con ella irás seguro;

pide licencia a tu abad.

Pإلىg. 25

Vase el Ángel, y despierte el Santo alterado.

Santo.

¿Qué es esto? ¿Dónde estoy? ¿Estoy durmiendo?

Ya no: despierto estoy, y aunque dormía

mientras la voz del cielo estuve oyendo,

claramente entendí lo que decía.

Un nuevo aliento y brío estoy sintiendo,

yo me resuelvo ir a do me envía

a tan dulce vista el alto cielo

partiendo de este yermo al patrio suelo.

Voy pues; no está atenida tu potencia

a tiempo, ni lugar a consolarme;

por el camino voy do tu sapiencia

ha querido, Señor, encaminarme;

alto, pues, yo te sigo, y tu clemencia

se ha bien creído muestre en ayudarme,

que yo seré muy fiel en no dejarte,

si tu favor se muestra de mi parte.

Y pues para mi bien has avisado

de todo lo que toca a esta jornada,

al Abad del convento de buen grado

a despedirme iré de la manada,

que habita este desierto regalado

en vida, que a tus ojos tanto agrada.

Voy a cumplir, Señor, tu mandamiento

en saber que lo mandas muy contento.

Vase el Santo, y sale Paulo muy espantado.

Paulino.

O altitudo divitiarum sapientiæ, et scientiæ Dei; quam

incomprehensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles

viæ eius.

¡Oh secreto inescrutable

de aquel consejo divino!

¿Cómo, Señor, tu camino

y alto punto investigable,

y sin tu luz pierde el tino!

¡En juicio tan profundo

se anega el entendimiento!

Después de tu llamamiento

¿quieres que se vuelva al mundo,

y le das consentimiento?

¡Libre ya de Faraón

como, Señor, le mandas,

vuelva ya sin dilación

allá a la antigua prisión,

de donde vos le sacas!

Si apartasteis el cordero

del peligro verdadero,

siendo su defensa y muro,

¿y cuando está más seguro

le vuelves al matadero?

Al fin Dios así lo ordena,

y esto solo satisface,

que sabe bien lo que hace:

sea muy enhorabuena,

pues a él así le place.

Que su juicio fiel

mide con otro nivel,

gobierna por otro norte,

tantea por otro corte,

y pesa con otro fiel:

que como diestro oficial

de labrar los corazones

sabe de fieros leones

sacar el dulce panal

con grandiosas invenciones.

Dice dentro San Juan.

Santo.

Adiós, mi Padre querido,

que me quiero ya partir.

Paulino.

Del Abad se ha despedido,

no dejará de venir,

que es muy fiel, y agradecido.

Pإلىg. 26

Sale el Santo.

Santo.

Paulino, pues que sabéis

de mi vuelta la ocasión,

dándome la bendición

os ruego, que os acordéis

de mí siempre en la oración.

Paulino.

Mi alma se va con vos,

que las de nosotros dos

no las divide este trance;

mi bendición os alcance,

y con ella la de Dios.

Santo.

Veis aquí, padre, mis brazos,

y tened satisfacción,

que os dejo mi corazón

junto con estos abrazos.

Paulino.

No faltéis en la pelea,

que contra vos se pregona.

Vase Paulino.

y prosigue el Santo solo.

Santo.

¡Oh cárceles amorosas

donde los presos libremente quedan!

¡Oh prisiones dichosas,

en que los sabios se envidan

para que mejor al cielo volar puedan!

Arcas de tesoros llenas,

Paraíso de deleites celestiales,

soledades amenas,

do las fuentes manantiales

con su ruido alegran los mortales.

Capilla que alegra el cielo,

de solitarias aves, que en ti viven,

do llenos de consuelo

mil favores reciben,

y para los eternos se aperciben.

Ya os dejo de vos indigno,

de vuestro seno, y regalos ya me aparto

Santo.

y para el mundo maligno

un triste ya me parto,

pues de vivir en él estaba ya harto:

del siglo vine al desierto,

y del desierto al siglo voy volviendo,

al golfo desde el puerto;

el naufragio estoy temiendo

de mar que tantas naves va sorbiendo.

Pero vuelvo ya, Dios mío,

que pues este camino es traza vuestra,

en vuestra bondad fío,

que en tal lucha, y palestra

victoria me daréis con vuestra diestra.

¡Adiós, lugares santos,

adiós, montes, valles, breñas, fuentes,

adiós, aves cuyos cantos

elevan nuestras mentes

a la región do moran los vivientes!

Que aunque de vos me alejo

por ir adonde Dios me ha llamado,

y cuanto al cuerpo os dejo,

queda el corazón prendado

de tal lugar, tan santo, y tan amado.

Jornada tercera

Pإلىg. 27

Haya música y suene después ruido de galera.

Todos.

¡Tierra, tierra, tierra!

Marinero.

Roma viva, y te reciba.

Un marinero.

¿Qué pueblo es el que asoma?

Marinero.

El de Roma, el de Roma.

Todos.

¡Gloria a Dios, arriba, arriba!

Sale el Santo descalzo, y tachado y cubierto ponien-

Pإلىg. 28

Poniéndose un vestidillo pobre.

Santo.

Este sí que es a mi gusto,

que en la galera he trocado

y el otro vestido he dado,

muy bueno viene, y a gusto.

Qué falta señor don Juan,

mas qué digo el Don le sobra,

y él verá bien por la obra,

que no se lo llamarán.

Si es espejo de su madre,

muy sucio lleva el espejo,

y pobre el aparejo

para el fausto de su Padre.

Sale Marciano primo del Santo arrastrando una cadena.

Marciano.

Fortuna del bien avara,

cómo es tu trato villano,

pues a quien le das la mano

y le muestras buena cara

no le dejas hueso sano.

Tanto me abaja tu rueda,

que si no estando queda

por fuerza he de levantarme,

que no es posible abajarme

del puesto en que agora queda.

Santo.

Aquí viene un desdichado

galeote: quiero esperarle

y atentamente escucharle

cómo lamenta su hado.

Marciano.

O sors acerba! hinc scelera me tandem locant.

O scelera! quorum mille sub dulci cibi

mendax venenum! Vita complacuit mihi

jocosa. Temerè cur voluptatem vocis

mihi blandientem pectore insano tuli!

Cavere poteras pulchra si audisses tui

consilia Patris! Reppuisti nobili

Marciano.

fisus juventa. Nunc feres praemium inprobae

vaecordiae ac invitus accipies malum,

qui noluisti habere, quod habebas, bonum.

O damna saeva dura, miseranda, horrida,

quae dolore saucia crudeli est mihi?

mentem perurit sauciam moeror gravis.

Heu cum recordor corporis luxum mei

et appetitas regiae mensae dapes

cantus, lepores, carmina, et festos jocos

oculisque iterum mutuis lachrymantibus,

qua veste corpus modo despecta tegam

despicio; terram prorsus exanimis peto.

Quid ergo rebus perditis amens agam

inopsque mentis! morerer id vellet deus.

Sed vita vitam dura lascivam manet

et poena ludi justa praeteriti ingruit

vitam daturus maximum exemplum malis.

Quo dira scelera mentem peccantem ferunt!

¡O cruda fortuna fiera!

infame, desmentida,

desleal, desconocida,

sin ley, sin rey, sin manera.

¡O más que la fiera fiera

con el triste de Marciano,

pues del Senado Romano

me trujiste a una galera.

Santo.

¡Cielo! ¿qué es esto Señor?

¿qué es lo que estoy escuchando!

Marciano.

¡O sudor que vas manando

testigo de mi dolor!

¡Triste suerte, dura pena!

bien debes de merecello,

si traje cadena al cuello,

a los pies traes cadena.

¿qué es del precioso brocado,

que me adornaba, y cubría?

Pإلىg. 29

Marciano.

mi gala, y mi bizarría,

¿dónde están? ¿en qué han parado?

¡desdichado galeote,

qué pequeño has comenzado!

¡qué presto te han entregado

al bizcocho y al azote!

¡Marciano desdichado!

y así pasó aquel tiempo, que solías

vestir seda, y brocado!

¡ay! cómo no advertías

que en estas granjerías te perdías!

No mirabas los altos,

los altos, y los bajos que tenía,

que cuando son más altos,

más claro se decía

que la caída más cierta te vernía.

¿Qué tienes del pasado

tiempo, sino dolor? ¿Cuál el fruto,

que los vicios te han dado,

sino tristeza, y luto,

que no rinden otro, no otro tributo?

La fe del mundo vano,

mancebo, ¿dónde está? ¿Por qué has perdido

a tu bien soberano,

por quien mal proveído

quedas en desventura, y en olvido?

Santo.

Hermano, ¿de cuál la pena,

que os causa tanto llorar?

Marciano.

¡Eso vais a preguntar

viéndome al pie esta cadena!

Santo.

Decid ya quién sois, hermano,

¡pues no me habéis conocido!

debe causarlo el vestido:

pues yo os conozco, Marciano,

vuestro primo soy.

Marciano.

¿Vos mío?

Santo.

¿No conocéis a don Juan?

Abrázanse.

Marciano.

¡Cielo! ¿y adónde están

mis fuerzas, aliento, y brío?

Santo.

¡Marciano del alma mía,

cuál crudo cielo os ha puesto

en tan infelice puesto,

por tan miserable vida!

Marciano.

También pena me ha causado

lo que ese vestido muestra.

Santo.

No es mi pena cual la vuestra,

que solo voy disfrazado.

Sabed que cuando partí

de Roma me fui al desierto.

Marciano.

A vos os tienen por muerto,

y andan en busca de mí.

Porque vuestra madre halló

en un gran pozo conservado

un anillo esmaltado,

que antes que huyésedeis os dio.

¡Mas ay! quién hubiera sido

tan dichoso como vos,

pues en servicio de Dios

seis años habéis vivido.

Y es mi dolor muy agudo,

primo, después que os he visto

hecho imitador de Cristo,

siendo esclavo del mundo.

Si yo os hubiera creído,

de otra manera me fuera.

Santo.

¡Qué haréis en esta galera

tan triste, y tan consumido!

Marciano.

¿Quién podrá daros razón

de mis caminos errados,

pues por ser descaminados

me causan esta prisión?

Acabando de cenar

Pإلىg. 30

Marciano.

Le di muerte a Neyo Fabio,

hijo de Postumio el sabio,

por cierto enojo y pesar.

Luego al siciliano estado

en embarcación pasé,

y a pocos días que llegué

maté también mi criado,

porque no me descubriese;

que una maldad otra llama.

Mas creció tanto la fama,

que uno y otro se supiese.

Echáronme a esta galera

sin dar aviso a mi padre

ni lugar a que mi madre

el triste caso supiera.

Aquesta es la penitencia

que pago por mi pecado.

Santo.

Él quedará asaz purgado,

primo, si tenéis paciencia.

No sé qué pueda deciros

del grande dolor que siento,

mas por testigo os presento

las lágrimas y sospiros.

Crecerá, viendo mi suerte

buena, pues la quiere Dios,

la infeliz pena de vos,

viéndoos tal sin ver mi muerte.

Marciano.

¿Por qué, don Juan, lloráis tanto?

Esta prisión y cadena

siento más con vuestra pena,

y me provoca a mayor llanto.

Santo.

Primo, yo he de acompañarte

en tu miseria terrible.

Marciano.

No será, primo, posible.

Santo.

Ni es posible el yo dejarte.

Cómitre dentro.

Cómitre.

¡Hola, hala, al remo, al remo,

que se parte la galera!

Marciano.

De más espacio os quisiera,

al capitán, pero temo.

Mi don Juan, tiempo es que vais

a vuestra patria y reposo,

y a gozar el bien glorioso

que tan insigne esperáis.

Primo amado, andad con Dios,

daréis aviso a mi padre

y a la triste de mi madre.

Santo.

Y él os dé paciencia a vos.

Abrácanse diciendo esto, y hállalos ansí el cómitre.

Santo.

Seguro, pues, estáis de mí.

Marciano.

Sí lo estoy, y muy seguro.

Santo.

Marciano, yo os asegure

que seré quien siempre fui.

Marciano.

Pues yo no podré mudarme.

Santo.

Ni yo, aunque muera, no amaros.

Marciano.

Yo morir y no olvidaros.

Santo.

Yo, aunque me voy, no me parto.

Cómitre.

¿Agora se me están con abrazos?

Si quiere desenojarme,

puede las espaldas darme,

pues da a esotro los brazos.

Dale con el azote.

Marciano.

¡Ay!

Cómitre.

Ganas tenía de holgarse.

Éntrase Marciano corriendo, y vuelve a salir, y el cómitre tras dél.

Cómitre.

Tomad, un perro romano,

y él, cuando quisiere, hermano,

puede a Roma encaminarse.

Vanse, y queda el Santo.

Pإلىg. 31

Santo.

¡Oh Marciano, qué del fruto,

que el mundo vano te ha dado!

pues por ufano has quedado

paga al fin del vicio bruto.

Mirarás al soberano

bien, que con tanto ruido,

mozo loco, has ya perdido

estando tan en la mano.

Quien Jesús no reconoce

su dulce yugo, y suave,

pero solo esto aquel sabe

que le ha probado y conoce.

Mira, Señor, que es mi primo

Sulpicio, que antes de su muerte

venga a tal dicha su suerte,

que te tenga por arrimo.

Pero quiero proseguir mi

mi comenzado camino,

que con el favor divino

presto le he de concluir.

Sospecho que estoy ya cerca,

y si no me engaño asoma

el Capitolio de Roma,

casi diviso de cerca.

Quiero de aquí columbrar,

si la vista me ha engañado.

No; ya estoy cerca, poblado;

ya estamos en la estacada.

Juega bien, mundo, tu espada,

que no he yo de ser vencido.

La noche se va acercando,

alto, prisa a caminar,

porque pueda a tiempo entrar,

e ir limosna demandando.

Sale el Mayordomo

Mayordomo.

Capas, pajes.

Dice dentro Graciano

Graciano.

¿Para dónde?

Mayordomo.

Gentiles madrugadores,

a misa con sus señores.

Graciano, ¿adónde se esconde?

Pase el coche por acá,

y tú avisa al sacristán.

Graciano.

¿A cuál?

Mayordomo.

Al de San Damián,

ve volando, ¿vienes ya?

Santo.

A qué buen tiempo he llegado.

Aqueste es mi primo.

Salen dos caballeros, Hortensio y Sulpicio.

Hortensio.

¿Venís?

¿Por qué allá fuera salís?

¿vais con él?

Sulpicio.

Hasta el Senado,

que dicen que le ha llamado

nuestro invicto Emperador,

y he menester su favor.

Hortensio.

Pues es su muy gran privado,

y en el Senado le dan

sin duda el mejor lugar.

Sulpicio.

No hay quien lo pueda heredar,

¡oh, si viniese don Juan!

Hortensio.

Gentil amigo nos fuera.

Sulpicio.

¿Y es cosa cierta que es muerto?

Yo no lo tengo por cierto.

Hortensio.

Pues yo de cierto lo sé.

Ya se pudiera casar

con Hortensia la mayor,

¿no era mejor la menor?

Sulpicio.

No hay en eso que dudar.

Hortensio.

Con todo, si ahora viniese,

con la mayor se casara.

Sulpicio.

Y aun Hortensio se holgara,

Pإلىg. 32

Sulpicio.

bien puede ser si viniese,

y fuese falsa la nueva.

Santo.

¡Ya le tratan casamiento!

no da su consentimiento,

señor don Juan, ¿no lo aprueba?

Hortensio.

Tampoco él hallará en Roma

más honrado casamiento.

Sulpicio.

Y no es un encarecimiento.

Llegase el Santo

Santo.

Pues muy bueno: ¿no lo toma?

Quiérote mundo engañar

y cuando las redes tiendes,

aunque engañar me pretendes,

quiero yo de ti burlar.

Cortesanos caballeros,

por vuestra limosna vengo.

Hortensio.

Aunque aquí dineros tengo,

quiérote mandar mudar.

Santo.

Páguelo Dios, el favor.

Hortensio.

¿Viste qué hermoso semblante?

Sulpicio.

Puede ser paje delante

del romano emperador.

Santo.

Corto ha quedado el favor,

porque soy más presumido

y paje de aquél he sido

que es sobre todos Señor.

Y por no me sujetar

a otro que menor sea,

he escogido esta librea,

muy fácil de sustentar.

Con esta me honro, y no he visto

alguno, que a mí me llene

en Roma, y lo que esto tiene

de ser librea de Cristo.

Sola una limosna os pido

generosos caballeros,

pues os mostráis tan humanos

en prestarme atento oído.

Santo.

con Eutropio el senador

gustaría de hablar:

no me dejarán entrar

si no tengo intercesor,

que pueda esto razonar.

Hortensio.

De oírle estoy espantado.

Sulpicio.

Y a mí me da en qué pensar.

Salen Eutropio, y Teodora acompañados de criados.

Eutropio.

Primero en misa he de estar,

y después iré al senado.

¡Oh, sobrinos!, ¿aquí estáis?

Hortensio.

Y muy bien acompañados

con un pobre, que, si sois avisado,

una palabra le oyáis.

Santo.

Te vir gravissime sospitem velit Deus.

Eutropio.

te quoque bone adolescens.

Santo.

nostri miserere tuum?

Eutropio.

meum!

Santo.

profecto.

Eutropio.

si premunt angustiæ, doleo.

solemus omnes alienis malis.

Santo.

me maxime omnium urget necessitas.

Eutropio.

ita sane vestis, et oris aspectus indicat.

sed te inopem, ut certe, mitissimum facit aspera

natura, labor tibi istud peperit malum!

Santo.

desine quæso percontari: hæc scire obsecro movere.

Eutropio.

moveor.

Santo.

sed non est satis viro nobili et egregio, ut

fortuna declarat tua, flecti his miseriis,

nisi remedium adhibeas.

Eutropio.

tibi possum subvenire pauperi (ut assolet)

hinc ex me capies quotidie hic in atrio cibum.

Santo.

Remuneretur pro me celestis Pater tibi;

sed audi pauca: miserum ne me deseras.

Eutropio.

nimis miserum interpellas.

Pإلىg. 33

Santo.

quia miserrimum natura sinit adesse te qualem licet.

Eutropio.

Quid pro tuis vultu postulas mestissime?

Santo.

Pido a vuestra señoría

un rincón en que habitar

en casa.

Teodora.

¡Qué grosería!

¿Este había de estar en casa?

Eutropio.

Estar en ella no impide.

Mayordomo, yo os le encargo.

Mayordomo.

Yo acepto, señor, el cargo.

Eutropio.

¿Cuál es vuestra tierra?

Santo.

El cielo.

Eutropio.

De acá pregunto del suelo.

Santo.

No tengo otra tierra, cierto.

Eutropio.

¿De vuestros padres sabéis?

Santo.

Vine a casa de mi padre,

y desechóme mi madre.

Eutropio.

¡Tan dura madre tenéis!

Santo.

Es que no me conoció,

que si ella me conociera,

sus mismas entrañas me diera.

Teodora.

¡Cómo se las diera yo

si agora don Juan viniera!

Santo.

Haga cuenta que está vivo,

y que a mí por él recibe,

o que yo por él recibo

merced.

Teodora.

¡Ojalá así fuera!

Eutropio.

A lo menos en la cara

noble y honrado parece.

Teodora.

El vestido le encubre,

que yo por tal le juzgara.

y el nombre querréis decillo,

que le quisiera saber.

Santo.

Antes don solía tener,

agora me llaman Juanillo.

Eutropio.

Hasta en el nombre parece

a nuestro Don Juan, señora.

eche un suspiro

Teodora.

No renovemos agora

la pena, que se padece.

Eutropio.

Andad traelde de almorzar,

Teodora.

¿Cuánto ha que no habréis comido?

Santo.

Harto, a fe.

Teodora.

Porque no había

quien se lo dé al pobrecillo.

¡Qué deshecho y desmedido,

qué desfigurado está!

Santo.

Ya, señora, tengo madre,

y padre, gracias a Dios,

que ha querido darme amos,

y a entrambos por madre, y padre.

Teodora.

Señor, ¿habéis advertido

del muchacho la razón?

Eutropio.

Movido me ha el corazón.

Vanse.

Teodora.

Y a mí me lo ha enternecido.

Llévele el Mayordomo donde ha de estar.

Mayordomo.

Esta chozuela tenéis

de hoy más, do estar albergado,

y estad hijo confiado,

que en mi amparo hallaréis.

Quiérome ir a acompañar

a mis señores agora,

yo haré, que luego a su hora

os traigan de almorzar.

Vase el Mayordomo.

Santo.

Tal amor, y voluntad

páguela nuestro Señor,

que no la espero menor

de su mucha caridad.

Un poco he estado atrevido,

pero Dios me ayudará,

y el negocio trazará

que yo no sea conocido.

Después de haber entrado el Santo en la chozuela, sale Marciano, que viene de las galeras.

Pإلىg. 34

Marciano.

¡Quién le diera a mi cabeza

de lágrimas una fuente

con que llorar tiernamente

mi desventura y tristeza,

que he pasado y veo presente!

Que cual otro Jeremías

llorara noches y días

hasta que hicieran señal

en un duro pedernal

las tristes lágrimas mías.

¡Oh, si porque se apagara

esta llama tan crecida

en mi pecho descargara

una perpetua avenida

de lágrimas de mi cara!

Aunque como ardiente fragua

mi corazón en mis penas

pasando por las setenas

arde más dentro del agua

de sus desdichas y ajenas.

Serame eterno garrote,

motivo de eterno llanto

ver que hoy toda Roma note

dos primos, que el uno es santo,

y el otro fue un galeote.

He sido luna menguante

del bien, y en el mal creciente,

en perderme permanente,

en mis locuras constante,

y en mi perdición prudente.

¿Con qué rostro, oh, con qué cara

vuelvo a casa de mi padre?

¡Oh, mengua, oh, afrenta rara

de mi casa! ¡Oh, madre chara,

yo no te oso llamar madre!

¡Odio tirano y pena

confieso que me ha rendido,

y que tengo merecido,

que amarrado a una cadena

me enterréis en el olvido!

Mas porque los de piedad

obréis en me recibir,

sola una cosa mirad:

que podré a muchos servir

de escarmiento en la maldad.

Será Marciano un retrato

hecho a vuestra costa en mí,

para que tema de sí

el hijo libre e ingrato,

si vive cual yo viví.

¡Oh, tiempo gastado

en locos contentos,

mal logrados años

en mis devaneos!

Fugitivos días,

que pasasteis presto

en locas empresas

de un mozo sin seso.

Compañeros libres,

que tuve sin cuento,

¡qué mal me guiasteis,

ciegos, y yo ciego!

Caras libertades,

antojos sin freno,

desabridos gustos,

sabrosos tormentos.

¡Oh, riquezas pobres,

convites hambrientos,

oh, cárceles libres,

libres prisioneros!

Escondidos lazos,

libre cautiverio,

hermosura vana,

vanidad con peso.

Pesadumbre grata,

gracioso tormento,

santo desengaño,

da vista a este ciego.

Que aunque vienes tarde,

llegas a buen tiempo;

guíame a mi padre,

habla tú el primero.

Mientras, yo te pido

perdón con silencio,

porque dé acogida

al paterno pecho

a un pródigo hijo,

querido otro tiempo.

Vase.

Sale un paje con un plato.

Paje.

¿Dónde se ha escondido agora

el muchacho picarillo

que hemos aquí de servillo

como a hijo de señora?

Salga en hora mala fuera.

Juanetillo, ¿qué hacéis ahí?

Sepa que estoy hasta aquí

de pasar esta carrera.

¿Es hijo de emperador

que le hemos de andar sirviendo

cada hora yendo y viniendo?

Santo.

Haréislo por buen señor.

Porque yo en ser noble como

todo cuanto vos hacéis.

Paje.

Dizque vos nos revolvéis

a nuestro ayo y mayordomo.

¿Y si echamos una mano,

o nos salimos a holgar,

luego alto a pregonar?

¡Pues, voto!...

Pإلىg. 35

Santo.

Paso, Graciano,

no es cristiano ese lenguaje;

no hago cosa, que no os cuadre,

porque os amo.

Paje.

¿Amáisme? A mi padre.

Santo.

Como si fuese el paje

de mis mismos padre, y madre.

Paje.

Diga otra vez, so amigo,

¿que tienen pajes su padre

del picarillo, y su madre?

Santo.

No entendéis bien lo que digo.

Paje.

Dígame el señor su padre,

cuánto comerá de renta;

que el dote no tendrá cuenta

de la señora su madre.

Santo.

No me precio de tener

padres ricos en el suelo,

pues tengo un padre en el cielo,

que me dio la vida, y ser.

Y pues Eutropio, y Teodora

me envían este sustento,

yo estoy alegre, y contento

con estos padres agora.

Paje.

Según eso bien podrá

pretender muy gran herencia,

pues su clara descendencia

tiene del primer Adán.

Santo.

No hago caso de aqueso.

Paje.

¡Ya más pobre humilde he visto!

Santo.

Solo ser siervo de Cristo

hace en mi alma peso.

Paje.

Toma, saca de mal año

aquese estómago hambriento.

Santo.

Con la mitad me contento.

Paje.

¡Oh, qué pobre tan estraño!

Paje.

Yo me voy, advierta agora,

que ni en burlas, ni en veras,

conmigo no parta peras:

eso envía mi señora.

Santo.

Dios le dé el contentamiento,

que desea, y en sus ojos

ponga aquel, que sus despojos

le llene de su contento.

Sale el Mayordomo.

Mayordomo.

¿Hasle dado de almorzar?

Paje.

Sí, señor, ya está contento.

Mayordomo.

Ve, y avísame en viniendo

los señores.

Paje.

Ya han venido,

y antes que fuesen a misa

visitaron a su hermano

Cayo Fabio, que Marciano

hoy ha parecido.

Mayordomo.

Es risa.

Paje.

Yo mismo le vi en su casa,

y por más señas traía

un traje, que parecía

de galeote.

Mayordomo.

Eso pasa.

Paje.

Y porque no se huyese,

que venía aun sin camisa,

le hacen vestidos aprisa,

así don Juan pareciese.

Mayordomo.

Pues venme luego a avisar

en estando aparejada

la comida. ¡Está arrimada

la choza, en que habéis de estar!

¿Está todo bien compuesto?

Santo.

Todo está de vuestra mano.

Mayordomo.

¿Faltaos otra cosa, hermano?

Santo.

Muy contento estoy con esto.

Pإلىg. 36

Mayordomo.

Mucho os quiere mi señora.

Santo.

Mas me quiere la señora,

aunque no lo muestra agora,

antes muestra desfavor:

mas querrá Dios, que algún día

me muestre mayor amor.

Sale Léntulo Paje.

Vase el Mayordomo.

Paje.

Ya se asienta mi señora,

y a saber de Juan me envía.

Vase el Paje.

Santo.

Di que estoy muy consolado,

que bien se echa de ver,

que madre me quiere ser

en el amor tan sobrado.

Dios, mi bien, y mi deseo,

en la casa de mi Padre,

sin conocerme mi Madre,

pobre, y desnudo me veo.

Yo gusto de estar por Vos

como pobre aquí albergado,

y de todos desechado,

pues más hicisteis por nos:

que todo lo que a Dios damos

por su servicio es ganar,

pues damos cien, y al quitar

el bien eterno ganamos.

Dichosa pobreza mía,

feliz desconocimiento,

pues por breve detenimiento

me dio perpetua alegría.

Aquí tengo de vivir

en esta pobre chozuela,

aunque más me aflija, y muela

mi carne hasta morir.

No rehuséis la pelea,

Juan, pues Dios la galardona,

y no lleva la corona,

sino aquel que bien pelea.

Santo.

Mayor gloria no sé yo,

ni más bien, ni mayor suerte,

que imitar en vida, y muerte

al que en cruz nos redimió.

Seguid, seguid la victoria,

Juan, que con eso no dudo

que innoble yace, y desnudo,

con coronalle de gloria.

Sale el Mayordomo aprisa.

Mayordomo.

Hola, capellán, que ya es hora

de ir mi señor al senado.

Hola, Pajes, ¿no hay cuidado?

Responde dentro.

Paje.

¿Tan presto, y tan a deshora?

No hay reposar dos momentos

en esta casa. Ya van.

Vase.

Mayordomo.

Presto, que sale al zaguán.

Estos me darán mil tormentos.

Cantan a una voz, y música a canto de órgano: Johannes veni, et coronaberis. En oírla salga el Santo de la choza, y diga.

Santo.

¿Qué es esto? ¿Mi Dios me llama?

¿Qué voz es esta tan nueva?

¡Qué dichosa y alta nueva,

mi Dios, al alma que os ama!

¿Es posible que es venida

mi suerte tan deseada,

y queréis ser avisada

mi Madre de mi partida?

Hágase lo que mandáis,

pues Vos lo habéis ordenado:

que a tal árbol arrimado

Juan, bien seguro vais.

¡Qué aprisa se va faltando

al cuerpo el vital aliento!

Ya palpablemente siento

irse mi vida acabando.

Pإلىg. 37

Santo.

ya no pueden sustentar

estos pies al cuerpo frío,

pero cobra el alma brío

que entra en palenque a luchar.

Mi cuerpo en la tierra dura

se rinda por despedida:

tome él mismo la medida

de su estrecha sepultura.

Tome aquí la posesión

quieta el cuerpo mortal

hasta el día universal

de nuestra resurrección.

Sale el Mayordomo con un plato.

Mayordomo.

Ea, Juan, alto a comer,

que mi señora os lo envía

de su plato, que se enfría.

Santo.

Es por demás ya poder.

Es ya mi muerte llegada

y es excusado el comer:

solo os suplico un placer

al fin de esta mi jornada,

que luego aquí me llaméis

a mi señora Teodora.

Mayordomo.

¿Luego?

Santo.

Luego en esta hora

por mí se lo supliquéis.

Porque se llega la hora

en que de este mortal suelo

tengo de subir al cielo.

Mayordomo.

No podrá venir agora.

¿No miráis que está comiendo?

Santo.

Partid luego a la avisar,

que se quiera levantar

porque ya me voy muriendo.

Vase.

Mayordomo.

Basta: voy con el recado.

Baja un Ángel con un Cristo.

Santo.

Y aunque ella no viniera

holgárame si tuviera

a Cristo crucificado.

Desaparece el Ángel.

Ángel.

Tomad, Juan, en vuestras manos

esta celestial bandera,

donde está la verdadera

divisa del buen cristiano,

para la batalla fiera.

Si queréis coger manojos

de celestiales despojos,

mirad este crucifijo

teniendo el corazón fijo

adonde tenéis los ojos.

Este Dios crucificado

es una águila real

generosa y celestial

a cuyo ardiente costado

hallaréis calor vital.

Que un generoso vuelo

y reclamo de consuelo

desde la cruz atinando,

hoy os está convidando

a volar consigo al cielo.

Mirad su rostro encendido

con ojos, fuegos serenos,

acudiéndoos a sus senos,

porque no os eche del nido,

como a los hijos ajenos.

Santo.

¡Oh, gloria, o riqueza nuestra!

aqueste pobre, que os ama,

gusta del suelo por cama,

pues que esta cruz la vuestra.

Mi desnudez nunca pudo

a esa vuestra llegar,

pues venistes a expirar

puesto en la cruz y desnudo.

Mi paciencia nada ha sido

Pإلىg. 38

Santo.

mi olvido y mi desamparo,

que a vos os costó bien caro

ganar esto, que he sufrido.

Inclinada así al suelo,

la cabeza puesta en alto,

me llamáis, a que dé un salto,

vuele a mi patria del cielo.

Descubren de estas espinas

los taladros y agujeros

nuevas glorias y veneros

de unas celestiales minas.

Mayordomo.

Ya yo vuelvo; veisme aquí,

mas mi señora no viene,

que cierta ocupación tiene.

Decidme el recado a mí.

¿Jamás os ha visitado

en el tiempo que aquí estáis?

¿Y vos, hermano, pensáis

que tan presto es negociado?

Santo.

Decilde que su don Juan,

yo sé muy bien que no es muerto,

y que si viene, de cierto,

dónde vive le dirán.

Vos esto le encareced

y decilde a mi señor

que interponga su favor

en la última merced.

Mayordomo.

Vuelvo; pero mucho dudo

que quiera venir.

Santo.

No venga,

que basta que mi alma tenga

el que redimirla pudo.

Al cabo de mi jornada

solo desear pudiera

tener a mi cabecera

mi cabeza tan amada.

que estar solo no lo siento,

ni el alma siente el partirse,

pues morir no es otro que irse

a la partida, y contento.

Un paje con una silla y almohada, pónela junto a la choza para su señora, que entra con el mayordomo aprisa.

Teodora.

Jesús es quien, alma mía,

Jesús, vuestro deseado.

Mayordomo.

Podrá ser que haya expirado,

según la prisa tenía.

Teodora.

Cierra luego ese portal,

aparta, quita esa silla.

¿No le han dado una camilla?

¡Cómo lo habéis hecho mal!

Amigo, ¿qué me queréis?

Decidme luego, ¿qué es esto?

¿No decís? ¡Decid ya presto!

¿Qué os duele? ¿Qué mal tenéis?

Santo.

Madre, el tiempo ha ya llegado,

tiempo ya de descubriros,

y el largo secreto abriros

por tantos años guardado.

Madre os llamo a boca llena,

pues sois Teodora, mi madre,

Eutropio, mi señor padre,

yo causa de vuestra pena.

La nueva, que era yo muerto

no pudo ser verdadera,

que desde mi edad primera

he vivido en el desierto.

Y quise a Roma tornar

a vencer la tentación

de vuestro amor y afición,

y en esta chozuela estar.

Pإلىg. 39

Santo.

que aquel anillo, que hallasteis

en el pescado encerrado,

yo mismo le había arrojado,

con que vos os espantasteis.

Abájase al suelo Teodora junto al Santo y mirándole dice

Teodora.

¿Vos sois mi don Juan querido?

Saca el Santo el libro engastado.

Santo.

Sí, yo soy vuestro don Juan:

estas prendas lo dirán;

¿no las habéis conocido?

Tómale Teodora en los brazos y dice.

Teodora.

¿Estoy soñando, o despierta,

estoy sentada, o en pie?

¿Lo que he visto fue, o no fue?

¿Estoy viva, o estoy muerta?

¡He soñado por ventura!

¡Lo que he visto sombra ha sido!

¡Este es mi hijo querido!

¿en tal traje, y vestidura?

Mas no es esto fantasía,

no son sueños, ni antojos:

que el que está ante mis ojos

es don Juan del alma mía.

Con esta prenda conozco

al que antes no conocía,

aunque en mi casa vivía,

en traje tan vil, y tosco.

Pero si sois vos mi vida,

¿cómo tengo de vivir

viéndoos ante mí morir,

y que llega la partida?

Brazos, ¿qué hacéis dónde estáis?

¿no abrazáis a vuestro amado?

Ojos, ¿habéisos cegado,

que a vuestro bien no miráis?

Teodora.

¡El amor no es zahorí!

Pues, ¡oh tesoro escondido

en este humilde vestido,

cómo no te conocí!

Siendo espejos de mis ojos,

¡cómo estáis tan empañado!

¡cómo, hijo, le habéis dado

al mundo tales despojos!

Quejas de mi afición,

pues la que me atormentaba,

hijo, que como te amaba,

sin ti moría, y con razón.

Si vivos estabais, mi vida,

¿cómo yo no fui a buscaros,

que no fuera mucho hallaros

mi vida en vos escondida?

Santo.

En mi alma vais sentada,

con letras de oro grabada,

porque la memoria sola

esa muy estrecha casa.

Mi voluntad anchurosa

a vos está dedicada

y en ella tenéis un templo,

que ocupa toda su plaza.

No os dé pena mi partida,

que es partida en que se gana

sirviéndoos quedo en la cuenta,

aunque difiero la paga.

Llegará ya vuestro plazo

e iréis a aquella morada,

que sé yo tiene el Señor

para vos aparejada.

Esta mi pobre librea

no permitáis sea quitada,

que ni la seda ni el oro

a su gran valor iguala.

Pإلىg. 40

Abrázala.

Toma el Cristo en las manos y dice.

Santo.

quisiera hablar con mi padre

pero veo que se tarda,

y este Señor que aquí veis

para la gloria me llama.

Con esto, madre y señora,

hora es ya que me parta,

adiós, cuerpo, vista, ojos,

que no se parten las almas.

Esposo del alma mía,

mi estrella, mi norte y guía,

espejo en que yo me miro,

divino blanco a do tiro

y centro de mi alegría.

Al rayo de vuestra luz

a vos tiro en campo franco,

ni quedará el brazo manco

cuando os tire, pues en cruz

tengo enclavado mi blanco.

Que vuestra suma afición

os dio tal disposición,

que con un solo suspiro

hace el alma cierto tiro,

con que os clava el corazón.

En ese leño precioso,

como en tálamo dichoso,

tenéis abiertos los brazos

para darme los abrazos

de Padre muy amoroso.

Dadme vuestra bendición

en este trance postrero,

que, aunque estéis en el madero,

el darla de corazón

no os lo impide el clavo fiero,

y de esta divina fuente

de vuestro costado abierto

dadme un trago dulce y largo

para endulzar el amargo

con que la muerte se siente.

Teodora.

¡Jesús, Jesús, alma mía!

Santo.

Jesús, hijo, andad con Dios.

Teodora.

Él mismo quede con vos,

él sea vuestra luz y guía.

Espira.

Santo.

Jesús, luz, victoria y palma,

aunque yo no lo merezco,

en tus manos doy y ofrezco

mi vida, espíritu y alma.

Hay música de diferentes partes, y táñense las campanas, y dicen todos: ¡Santo, Santo, Santo!, en fuga de órgano, de diferentes partes.

Teodora.

Hijo de mi corazón,

contento del alma mía,

raro espejo de mis ojos

en quien mirar me solía.

¿Adónde vais, mis amores,

pues Teodora no os envía?

¿No veis que quedar sin vos

es quedar sin alma y vida?

Si los gemidos y quejas

la tórtola se amancilla

por su viudez y la ausencia

de su dulce compañía,

¿qué será razón que sienta

la que en vos su bien tenía,

noble temple de su alma,

blanco hermoso de su vista?

Entra Eutropio espantado, volviendo del senado.

Pإلىg. 41

Eutropio.

¿Qué es esto, Dios? ¿qué estruendo he oído

por toda la ciudad desde el senado?

¿A mi casa volviendo oigo ruïdos?

El pueblo por las calles va asombrado,

las campanas se tañen, y al sonado

dan voces los infantes, y alaridos.

Vuelvo a ver qué es esto.

La capilla otra vez con sus fuegos santo, santo.

Eutropio.

Cosa es esta que me pone espanto.

Prosigue Teodora sobre el cuerpo del santo.

Teodora.

Pierdo en ti, hijo querido,

ser, y vida, que me rija,

el seso, que me acompase,

regalo de mi alegría.

Tales faltas como estas

que juntas caen en un día,

¿no os parece, que serán

de dolor, y pena dignas?

¿Qué mucho, partiéndoos vos,

yo esté de dolor partida?

Y pues mi alma se parte,

pártase también mi vida.

Cae desmayada sobre el cuerpo, y llega Eutropio.

Eutropio.

¡Qué espectáculo es este! ¿qué es este llanto?

Mayordomo.

Señor, nuevas te doy de desconsuelo:

tu querido don Juan ha sido santo

del que oyes dar las voces de consuelo

y es el pobre de quien cuidaste tanto,

que esta choza por casa, y cama el suelo

tuvo estos años, y en tu ausencia ha muerto,

y antes de morir se ha descubierto.

Eutropio.

¡Oh, mi infeliz hado,

que hablar no merecí

a mi hijo amado!

Ponese

Ponese de rodillas junto al Santo.

Eutropio.

¡Hijo Juan! ¿cómo pudiste

usar de tal tiranía!

que descubrir no quisiste

el tesoro que en ti había.

Tantos años has estado

en esta pobre chozilla

sin saber que eras mi hijo.

¿cómo, Juan, no lo decías?

Ya que encubrirte quisiste,

¿por qué, di, a la despedida

una hora no me aguardaste,

que gozase de tu vista?

Y ya que de tu jornada

el postrer punto venía,

punto, en que tu eternidad

el primer punto tenía,

di, ¿por qué acá me dejaste

por solo espacio de un día,

pues sabes que estaba en ti

depositada mi vida?

Mas el amor, que a tristeza

en vuestra ausencia me inclina,

por lo que a vos, hijo, toca,

lo consiento con envidia.

Vais a tomar posesión

de los reinos de la vida,

y a gozar de la corona

tan ganada, y merecida.

Enhorabuena vais, hijo,

que vuestro Padre os envía

Tenedme en vuestra memoria,

que vos quedáis en la mía.

Mayordomo.

Noble señor, no te aflijas,

ni angusties el corazón,

Pإلىg. 42

Mayordomo.

Que en semejante ocasión

es justo que te corrijas.

De nuevo ánimo te viste,

y no te congojes más,

que en el cielo gozarás

del hijo que acá perdiste.

Los lutos, que se trajeron

por la muerte de don Juan,

¿si agora mandas, quitarán?

Eutropio.

No: basta lo que sirvieron.

Esta muerte no es de llanto

ni causa de sentimiento,

pues que no es enterramiento,

sino procesión de un santo.

Que yo le tengo por tal,

y como a tal le pondré,

adonde edificaré

un templo, y un hospital.

Y así podréis ya dejar,

Teodora, de hoy más el llanto,

que haréis agravio al santo

si le queréis más llorar.

Vamos a dar traza y corte

en la pompa funeral,

que conviene sea tal

que alegre toda esta corte.

Éntrase, y salen dos Ángeles con coronas y palmas en las manos, y un velo blanco.

Ángel primero.

Espíritus soberanos,

salid alegres y ufanos

a recibir tan pura alma,

y la victoriosa palma

poned en sus fuertes manos.

¡Oh, almas puras y santas,

que guardasteis con decoro

en tierra vuestro tesoro,

y ya con gloriosas plantas

pisáis las plazas de oro.

Salid, salid hoy gozosas

esparciendo al mundo rosas,

y en esos castos jardines

de azucenas y jazmines

tejed guirnaldas gloriosas.

Ángel segundo.

¡Oh, chozuela bendichosa,

que en nuestra feliz región

se trueca en la posesión

de aquella silla gloriosa

debida a tal sumisión!

De hoy más con vida inmortal

en el reino celestial

sin temer mudanza alguna,

tendrá Juan sobre la luna

un trono y rico sitial.

El que abatido y hollado,

y del mundo despreciado,

quiso ser acá en el suelo,

y muy bien esté en el cielo

en tal trono colocado.

Porque es justo Dios levante

en su reino triunfante

al alma que aquí se humilla,

a sentarse en la alta silla

que perdió el arrogante.

Mucho fue lo que ganaste,

Juan, en cuanto aquí dejaste,

pues por lo que es vil escoria,

de sublime y alta gloria

rica corona alcanzaste.

Ángel primero.

Ya se acabó la pelea,

las lágrimas se acabaron,

los dolores ya pasaron;

la gloria, que es hermosa,

es el fruto que dejaron.

Pإلىg. 43

Ángel primero.

Y pues habéis escogido

ser pobre, y desconocido,

huyendo del fausto, y gloria,

no habrá siglo, ni memoria,

que os eche Juan en olvido.

Cuerpo sagrado, y dichoso,

cuya ánima generosa

en el tálamo reposa

de su celestial esposo,

cual muy querida esposa.

Esta guirnalda os envía

el mismo que os atavía

de otras flores en el cielo

que no las marchita el hielo

de humana descortesía.

En vez de la estola pura

de castidad, que en el suelo

guardasteis, tomad el velo

de celestial hermosura

de que os vestís en el cielo.

Canciones, que cantan los coros de los ángeles.

Chorus 1.º.

A un noble mancebo

tal fuego le dio,

que el amor, que tenía

santo, santo, santo le volvió.

Hiriole la jara

de amor eterno

y aunque niño tierno

le dio fuerza rara.

Hízole olvidar,

cuanto poseyó,

que el amor, etc.

De un monje sagrado

la plática buena

con dulce cadena

le dejó prendado

y de hombre esforzado

tal fuerza le dio,

que el amor etc.

Deste amor regido

del yermo volvió,

y a un tiempo vivió

sin ser conocido,

también despedido

de la que le parió

que el amor etc.

Hasta que llamado

voló al premio cierto

siendo descubierto,

y cual santo honrado

del mundo ensalzado

el que se abatió,

que el amor que tenía

santo, santo, santo le volvió, le volvió.

Chorus 2.º.

Cuán mal se puede encubrir

el fuego, que al alma abrasa

porque al fin el humo sale

por los ojos del que calla.

Que luego, que le hirió

del divino amor la jara,

modo don Juan no halló

de encubrir de amor la llama.

Resolvió luego el seguir

vida eremítica, y santa:

que de una plática buena

este, y más fruto se saca.

Divino favor le anima

a emprender cosa tan alta

el cielo le da ventura

aliento, esfuerzo, y gran maña.

Sale animado, y contento

a ejecutar hoy su traza

traza dada por el cielo,

que la salvación le traza.

Con esta que en Dios estriba,

y en su divina palabra

en breve verá los frutos

de la flor de su esperanza.

Chorus 3.º.

Alegre parte a cumplir

con Paulino monje santo

don Juan lo que el alto cielo

le ha por su bien inspirado.

Un divino pensamiento

desterrado de su casa, o grado

le lleva para el desierto

dejando al mundo burlado.

A la soledad de Egipto

sitio dulce, y regalado

do las nuevas filomenas,

ríen en sus nidos sagrados.

Caminó sin dilación

la tierra, y el mar surcando,

porque al alcance le siguen

de sus padres dos criados.

Mas lo que el cielo dispone

es por demás contrastarlo

y así nunca hallado fue

por mucho, que fue buscado.

Padres, y amigos le lloran,

y por muerto le han juzgado,

y él en su amado desierto

vive alegre, y sosegado.

Hasta que el cielo dispone

con acuerdo soberano

vuelva a Roma donde dé

ejemplo inaudito, y raro.

Chorus 4.º.

Ya comienzan nueva lucha

las infernales cuadrillas

contra un novel ermitaño

del desierto cenobita.

No puede ver el infierno

que en el yermo haga manida

tan al cuidado de Roma

de sus padres, y familia.

Y así procura de inquietarle,

y hacer, que deje la vida

tan gloriosa, que ha emprendido

por tan admirable vía.

Que es cierta tras vida buena

tentación, lucha, y fatiga,

mas si se alcanza victoria

es cierta paga cumplida.

Y así, aunque afición de deudos

le acose, tiente, y aflija

victorioso saldrá desta,

pues Dios le esfuerza, y anima.

Pإلىg. 44

Chorus 5.º.

Echando a las veces voces

en el monte de su pena,

su corazón afligido

dando por los ojos quejas.

A sombra de sus cuidados

si dan sombra las tinieblas

en que ponen su alma triste

en la noche de tristeza.

Ribera del mar profundo

de las congojas eternas,

que le alborotan suspiros

y lágrimas le acrecientan.

Hecha la imaginación

para que de todo le ofenda

un dechado de memorias,

de lo que deja, y espera.

Está al tiempo del partirse

de su soledad con pena

el santo Juan porque ve,

lo que del cielo se ordena.

Porque le inspira, que vaya

a Roma su patria, y vuelva,

do venza su tentación,

que de sus padres le aqueja.

Ve, que aquesta su partida

y partida, en que se adeudan

los que entre deudos se meten

sin salir bien de las cuentas.

Mas pues el cielo le guía,

no hay por qué el partirse tema,

porque habrá desta partida

mil ganancias presas.

Chorus 6.º.

Una abatida chozuela

do muchas veces se halla

más que entre dorados techos.

La dura tierra por cama

un zaguán por aposento

se da el mundo al santo Juan

que vuelve a su patria suelto.

En casa su propio padre

en traje vil, y deshecho

cual mendigo está albergado,

y cual extraño encubierto.

Hasta que con muerte tal

cual la vida, que había hecho

fue llamado al premio justo

con voz, que sonó del cielo.

De sus padres conocido,

llorado con sentimiento,

y honrado cual santo

fue a gozar del premio eterno.

Mostrándole claro al mundo

cuán verdaderas salieron

sus dichosas esperanzas

pues Dios nunca falta al bueno.

Tragicomedia de Santa Catalina Virgen y Mártir y de la disputa que tuvo con los Filósofos.

Personas.

Maxencius Emperador.

Porfirio.

Nicandro.

Ctonio.

Sacerdos.

Dúo sacrificuli.

Santa Catalina.

Custos carceris.

Tres Ángeles.

Evandro, Filósofo.

Tebano, Filósofo.

Aristipo, Filósofo.

Plotino, Filósofo.

Faustina Emperatriz.

Delia su dama.

Dos guardas de la cárcel.

التنقل

<إلى clإلىss="text-[0.94rem] text-white/90 no-underline trإلىnsition hover:text-white hover:no-underline" href="/ar/examen-autorias">Exإلىmen de إلىutoríإلىs<إلى clإلىss="text-[0.94rem] text-white/90 no-underline trإلىnsition hover:text-white hover:no-underline" href="/ar/texoro">TEXORO<إلى clإلىss="text-[0.94rem] text-white/90 no-underline trإلىnsition hover:text-white hover:no-underline" href="/ar/biteso">BITESO<إلى clإلىss="text-[0.94rem] text-white/90 no-underline trإلىnsition hover:text-white hover:no-underline" href="/ar/repercusion">الأثر

معلومات

<إلى clإلىss="text-[0.94rem] text-white/90 no-underline trإلىnsition hover:text-white hover:no-underline" href="/ar/api">API<إلى clإلىss="text-[0.94rem] text-white/90 no-underline trإلىnsition hover:text-white hover:no-underline" href="/ar/como-citarnos">كيفية الاستشهاد بنا<إلى clإلىss="text-[0.94rem] text-white/90 no-underline trإلىnsition hover:text-white hover:no-underline" href="/ar/transcripciones-automaticas">النسخ الآلي

طُوّر هذا الموقع بفضل التمويل الرئيسي من:

<إلى href="https://webs.uab.cat/thal-ia/" clإلىss="-mt-2 mb-3 inline-block w-fit no-underline hover:no-underline" tإلىrget="_blإلىnk" rel="noopener noreferrer"> <إلى href="https://webs.uab.cat/thal-ia/" clإلىss="w-fit font-reإلىding text-[1rem] leإلىding-[1.4] text-white no-underline hover:underline xl:whitespإلىce-nowrإلىp" tإلىrget="_blإلىnk" rel="noopener noreferrer">Thإلىl-IA · Pإلىtrimonio teإلىtrإلىl áureo: Inteligenciإلى Artificiإلىl y Fotogrإلىfíإلى Espectrإلىl

الإدارة: Sòniإلى Boإلىdإلىs

وبدعم تكميلي من:

<إلى href="https://prolope.uab.cat/" clإلىss="w-fit font-reإلىding text-[1rem] leإلىding-[1.4] text-white no-underline hover:underline" tإلىrget="_blإلىnk" rel="noopener noreferrer">Prolope · Grupo de investigإلىción sobre Lope de Vegإلى

الإدارة: Sòniإلى Boإلىdإلىs و Gonzإلىlo Pontón

<إلى href="https://istae.uv.es/" clإلىss="w-fit font-reإلىding text-[1rem] leإلىding-[1.4] text-white no-underline hover:underline" tإلىrget="_blإلىnk" rel="noopener noreferrer">Istإلىe · Impresos sueltos del teإلىtro إلىntiguo espإلىñol

الإدارة: Alejإلىndrإلى Ullإلى Lorenzo

© 2026 ETSO | <إلى clإلىss="text-white/90 underline trإلىnsition hover:text-white" href="/ar/licencias">تراخيص المحتوى و <إلى clإلىss="text-white/90 underline trإلىnsition hover:text-white" href="/ar/privacidad">الخصوصية | تطوير الويب: <إلى clإلىss="text-white/90 underline trإلىnsition hover:text-white" href="https://dxvidmr.github.io" tإلىrget="_blإلىnk" rel="noopener noreferrer">Dإلىvid Merino Recإلىlde